Irak’ta şu ana kadar yapılan oy sayımında sandıklardan birinci olarak çıkan Şiiler’in Birleşik Irak İttifakı, anayasada İslamın temel alınması eğiliminde. Şimdi, Irak’ın yeni bir İran olup olmayacağı tartışılıyor.

Siyasi uzmanlar, bu sorunun yanıtını Iraklı Şiilerin en büyük dini otoritesi olan Ayetullah Ali Sistani’nin vereceğini belirtiyor. Bugüne kadar gözlerden uzak bir yaşam süren, siyasete karışmayan Sistani’nin ise bu konuda net bir açıklaması yok.

Bu nedenle dikkatler Sistani’nin hayatıyla ilgili ipuçları üzerinde yoğunlaşıyor.

Uzlaşmacı tavrıyla tanınıyor

Irak’ın en önemli Şii lideri Ayetullah Ali Sistani’nin, Irak’ta büyük bir siyasi etkisi ve ağırlığı bulunuyor. Irak’taki ABD işgaline zaman zaman eleştiriler getirse de, Sistani uzlaşmacı tavrıyla tanınıyor.

Büyük Ayetullah Sistani, İran’ın Pakistan sınırındaki Sistan ilinde doğdu. Sistani, İran, Pakistan ve Hindistan’daki Şiiler arasında da ’Merce-i Taklit’ olarak kabul ediliyor.

BM’nin Irak Daimi Temsilcisi ve diğer üst düzey siyasetçilerin sık sık danışmak üzere ziyaret ettiği Sistani, 73 yaşında.

Saddam döneminde uzun yıllar ev hapsinde kaldı

Sistani Saddam Hüseyin döneminde pekçok Şii liderin aksine sürgüne gitmedi ve uzun yılları ev hapsinde geçirdi.

Ilımlı kişiliğiyle tanınan Sistani’nin Irak’taki savaş sırasında fetva yayınlayarak Iraklılara koalisyon güçlerine direnmemeleri çağrısı yaptı. Şiilere defalarca ABD işgaline karşı silahlanmamaları çağrısında bulundu.

Genç ve radikal Şii liderler Sistani’ye meydan okuyor

Ancak Bağdat’ın düşmesinin ardından Necef’e dönen Sistani’ye genç ve daha radikal Şii liderler meydan okudu. Bu süreçte Sistani’nin evi silahlı kişilerce kuşatıldı ve Irak’ı terketmesi istendi. Gerilimin yükselmesi üzerine ABD güçleri devreye girdi.

Çoğu zaman siyasi açıklamalar yapmaktan kaçınan Sistani, Irak’taki ABD işgaline en büyük muhalefeti geçici anayasanın hazırlanması sırasında gösterdi.

Sistani, "geçiş dönemi için hazırlanan herhangi bir yasa, seçilmiş ulusal bir meclisin onayını almadığı sürece meşru değildir" dedi. Ancak geçici hükümetin kurulması sırasında işgal güçlerinin Sistani ile her aşamada bağlantıda kaldığı açıklandı.

Etkileyici lider

Sistani’yle görüşen kişiler o kadar etkileniyor ki, çoğu aslında kısa boylu olan Sistani’yi çok uzun boylu biri olarak hatırlıyor.

Sistani’nin Irak’ta köylü yemeği diye bilinen yoğurt-pilav yemesi, tedavi için gittiği Londra’daki oteldeki karyolayı kaldırıp yer yatağında yatması ise dilden dile dolaşıyor.

Sistani hayat tarzıyla Saddam Hüseyin döneminde ezilen, yoksul Şiilerin gönlündeki lider.

Son derece mütevazı bir hayat yaşayan Sistani, Pakistan’dan İngiltere’ye uzanan milyonlarca dolarlık bir bağış ağının kontrolünü de elinde tutuyor.

Sistani evinden çıkmasa da, Irak’taki her Şii mahallesinde temsilcileri var. Birçok Şii gelirinin beşte birini Sistani’nin yandaşlarına bağışlıyor.

İran vatandaşı olan Sistani, Saddam Hüseyin sonrası Irak vatandaşlığı almak istemedi. O yandaşlarının gözünde uluslar üstü dini bir lider ve söyleyecekleri Şiilerin tutumunu belirleyecek.

İslama dayalı anayasa isteği

30 ocakta yapılan seçimlerden sonra oy sayımının devam ettiği Irak’ta Şii ittifakı birinci sırada bulunuyor. 18 seçim bölgesinden 13’ünde yapılan oy sayımlarına göre Şiiler’in Birleşik Irak İttifakı 2 milyon 300 bin, Kürtler partilerin oluşturduğu koalisyon bir milyon 100 bin ve Irak geçici Başbakanı Ayad Allavi’nin başını çektiği grup ise 620 bin oy aldı.

Seçimlerden birincilikle çıkması beklenen Şii grupların, İslama dayalı anayasa isteğini dile getirmesi bekleniyordu, ancak Irak seçiminden zaferle çıkması beklenen Birleşik Irak İttifakı seçim öncesinde ‘hedefimiz İslam devleti değil’ mesajını vermişti.

Ayetullah Sistani’nin de yeni Irak Anayasası’nın İslami ilkelerle aynı çizgide olması konusunda ısrarlı ve İslamın Irak’ın resmi dini olarak tanınmasını istiyor.

Onun buyruklarına göre, Iraklı kadınlar seçimlerde oy kulanabiliyor, ancak babası, kardeşi ya da kocası dışında erkeklerle el sıkışamıyor.

Irak’ın laik yapısı Sistani’yle çelişir mi?

Sistani, eğlence amaçlı müziğe, dans etmeye ve satranç oynamaya bile karşı.

Yandaşlarının, Irak’ta şu anda serbest olan alkolü de yasaklamasına kesin gözüyle bakılıyor.

Sistani’nin bu çizgisiyle Irak’ın laik yapısına tehdit oluşturup oluşturmayacağı ise merak konusu. Bu konuda işgal gücü ABD’nin bile net bir fikri yok. Sistani, bugüne kadar hiçbir ABD’li yetkiliyle görüşmedi, ancak İran’da İslam devrimini gerçekleştiren Humeyni’den farklı bir doktrinin temsilcisi.

Humeyni, ulema sınıfının ‘kusursuz müminlerin yaşayacağı kusursuz bir İslam devleti kurmak için çalışması gerektiğini’ savunuyordu. Ali Sistani ise, ulemanın siyasete karışmasına karşı çıkıyor.

Yardımcılarına seçimler sırasında ‘Kur’an da seçimlerle ilgili birşey yazmadığını’ söyleyen Sistani’nin bu konuda demokrasiyle ilgili kitaplara başvurduğu biliniyor.