Milliyet gazetesi Ankara Temsilcisi Fikret Bila, Irak savaşı öncesi yaşanan tezkere krizinin perde arkasını yazdı. Bilanın Milliyette yayımlanan İşte siyasi belge başlıklı yazısını alıntılayarak aktarıyoruz


Türkiye ve ABD arasında varılan, ancak TBMM’de 1 Mart tezkeresiyle reddedilen siyasi mutabakata göre, Irak’ta faaliyet gösteren PKK ve diğer örgütler bertaraf edilecekti. Siyasi mutabakat, Irak’ın kurucu halkı olarak Araplar, Kürtler ve Türkmenlerin yanı sıra, Süryaniler ve diğerlerinin de hak ve özgürlüklerinin korunmasını öngörüyordu

TBMM’nin reddettiği 1 Mart tezkeresi, özellikle Türk - ABD ilişkileri bakımından bir dönüm noktası oluşturuyor. 1 Mart tezkeresinin ekleri niteliğindeki belgeler de tarihi önem taşıyor. 1 Mart tezkeresi, Türkiye ile ABD arasında 3 önemli mutabakat belgesi taşıyordu. Türkiye ile ABD’nin ortak askeri hareket biçimini düzenleyen askeri mutabakatı, daha önce Milliyet’te Eylül 2003’te yayımlamıştık. Siyasi ve ekonomik mutabakat metinlerine ise yeni ulaşabildik. 1 Mart tezkeresi geçmiş olsaydı, Türkiye ve ABD’nin Irak’la ilgili olarak izleyecekleri ortak siyaset belgesinde, nasıl bir Irak yapılandırması düşünüldüğü, PKK / KADEK, Ansar Ül - İslam ve Halkın Mücahitleri örgütlerine karşı izlenecek tutum belirleniyor.
1 Mart tezkeresinin bir yönünü daha aydınlatmak amacıyla Türkiye ile ABD arasında varılan siyasi mutabakat belgesini sunuyoruz:

Ortak siyasi beyan
"Türkiye Cumhuriyeti ile ABD’nin Irak’a ilişkin müşterek anlayışlarını kayda geçiren ortak siyasi beyan:
Yarım asra dayanan köklü ve sınanmış ilişkilerinden güç ve ilham alarak, paylaştıkları özgürlük, adalet ve demokrasi değerlerini ayakta tutma azmini taşıyan Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, Irak’ın kitle imha silahlarından tamamen arındırılması ve Irak halkına daha iyi bir yaşam sağlanması hususlarında yakın danışma halinde bulunmaya kararlıdır.
Toprak bütünlüğü korunmuş, kendi içinde ve komşularıyla barışık, etnik ve dini çatışmalardan arınmış, demokratik bir Irak’ı desteklemekteyiz. Irak halkının bu yöndeki çabası uluslararası toplumun tam ve sürekli desteğini gerektirecektir.
Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, Irak’ın, Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan ilkelere uygun olarak, her türlü baskıdan arınmış ve özgür, barışçı ve müreffeh bir gelecek yolunda, uluslararası camiada hak ettiği yeri yeniden almasını istemektedirler.
Bu anlayış çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, Irak’ın gerçekleştireceği dönüşüme yardımcı olmak üzere gösterilecek çabalarda ve oluşturulacak yapılarda birlikte hareket edeceklerdir.


Türkmenler de kurucu halk
Özgür ve adil seçimler, hukukun üstünlüğüne saygı, yasa karşısında eşitlik, insan haklarına saygı dahil, uluslararası standartları karşılayan, tam temsili sağlayan bir yönetim oluşturulması yönünde Irak halkına yardımcı olunması,
Irak’ın müstakbel siyasi sistemi ve anayasası, ulusal birliğin güçlendirilmesine yardımcı olmak amacıyla Irak halkının tümünün tam katılımı ve hür rızasıyla belirlenmelidir. Bu birlik anlayışı, aynı zamanda Irak’ın tümüne yansıtılmalıdır, zira Irak’ın tüm şehirleri ve bütünü herhangi bir gruba değil, tüm Irak ulusuna aittir ve böyle de kalacaktır,
Irk, etnik köken, cinsiyet, dil ve dini inanç temelinde ayrımın ortadan kaldırılması. Irak’ın kurucu tüm halkı olan Araplar, Kürtler, Türkmenler ve bunların yanı sıra Süryaniler, Keldaniler ve diğerlerinin hak ve özgürlüklerinin korunması,
Irak halkının tümünü temsil eden demokratik bir yönetime geçiş mümkün olan en hızlı şekilde gerçekleştirilmelidir,
Irak, diğer tüm silahlı unsurlara ihtiyacı ortadan kaldıracak şekilde, reforma tabi tutulmuş, birleşik komuta altında, yeni merkezi otoriteye karşı sorumlu bir ulusal ordu oluşturmalıdır,
PKK / KADEK, Ansar ül - İslam ve Halkın Mücahitleri terör örgütleri başta olmak üzere, Irak içinde mevcut olan ve Irak’tan kaynaklanan terörizmin ve teröre desteğin bertaraf edilmesi. Teröristlerin kurtarılmış bölge oluşturma ve silah temin imkânına kavuşmalarının önlenmesi,
Bölgedeki terörist unsurların bir insani krizi istismar etmelerine izin verilmemelidir,
Sivillerin can ve mallarının korunması ve sivil halkın yerinden edilmesinin önlenmesi için azami özen gösterilmelidir. Yine de kitlesel nüfus hareketleri meydana geldiği takdirde, yerinden edilmiş kişiler, yaşadıkları yerlere mümkün olan en yakın bölgelerde barındırılmalıdır,
Acil yardım için gerekli tüm önlemler alınmalıdır,
Genel ilke, insani duruma en kısa zamanda istikrar kazandırılması ve yerinden edilmiş kişilerin askeri harekat sırasında terk ettikleri bölgelere geri dönmelerini sağlayacak şartların oluşturulmasıdır,
Kültürel varlığın korunmasına azami özen gösterilmelidir.
Türkiye, Ankara’da 26 Şubat 2003 tarihinde, Türkçe ve İngilizce dillerinde düzenlenmiş olup her iki metin de aynı şekilde geçerlidir."


Doğal kaynaklar tüm Irak ulusunun
Türkiye Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasında sürdürülmekte olan işbirliğine yön verilmesinde aşağıda kayıtlı ilkeler ve amaçlar kritik önemi haizdir:

Irak’ın bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve ulusal birliğinin korunması,
Irak’ın doğal kaynakları bir bütün olarak Irak ulusuna ait olup bu nitelikleri itibariyle Irak nüfusunun tümünün refahı için kullanılmalıdır,
İlgili Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına uygun olarak, Irak’ın kitle imha silahı yeteneklerinin ortadan kaldırılması,
Uluslararası toplumla yeniden tamamen bütünleşmesinin sağlanması amacıyla Irak’ın, ilgili tüm Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına tam olarak riayet etmesi, böylelikle yaptırımlara ve uçuşa yasak bölge uygulamalarına ihtiyaç kalmaması.