Devlet İstatistik Enstitüsü`nün bu andan itibaren enflasyonu hesaplamak için kullanacağı yeni sepette, konut (kira) ile ilgili harcamaların ağırlığının 9 puana yakın azaltılması, kiralardaki artışın genel enflasyon oranına katkısını önemli ölçüde azaltacak. Buna karşın, genel enflasyon oranı, gıda ve içki, ulaştırma, haberleşme, lokanta ve eğitim gibi alanlarda yapılacak zamlara daha duyarlı olacak.

DİE`nin oluşturduğu yeni TÜFE endeksi sadece sepete yeni alınan mal ve hizmetler açısından değil, harcama gruplarının ağırlığı ve kapsadığı alanlar itibariyle de 1994 yılından 2004 yılı sonuna kadar kullanılan eski endekse göre önemli farklılıklar içeriyor. Söz konusu farklılıklar doğal olarak açıklanacak enflasyon oranlarına da yansıyacak.

Yeni endekste en önemli değişiklik, önceki yılların enflasyon oranlarına endekslenmekten kurtarılamadığı için çok yüksek seyreden kira artışlarının, endeks üzerindeki etkisinin azaltılması oldu. Önceki endekste yüzde 25.8 ile gıdadan sonra endeksin en ağırlıklı harcama grubu olan konutla (kira) ilgili harcamaların endeks içerisindeki ağırlığı yeni endekste yüzde 16.9`a indirildi.

ANKA`nın yaptığı hesaplamaya göre geçen yıl konut (kira) harcamalarında 2004 yılında yaşanan yüzde 19 oranındaki artışın yıllık TÜFE oranına katkısı 4.47 puan düzeyinde gerçekleşti. Yeni endeksteki ağırlıkla hesaplandığında ise bu katkı 2.95 puana kadar geriliyor. Bu nedenle bu yıl kira artışları genel TÜFE artışını önceki yıllar kadar yüksek oranda etkileyemeyecek.

GIDA VE İÇKİ DAHA YÜKSEK YANSIYACAK

Yeni endeks, özellikle gıda ve içecek, eğitim, ulaştırma, lokanta ve otel hizmetleri, haberleşme gibi alanlarda yaşanacak fiyat değişimlerine öncekine göre daha duyarlı hale geldi. Önceki endekste tek olan gıda ve içki harcama grubu, ``gıda ve alkolsüz içecekler``, 2alkollü içki ve sigara`` olarak iki harcama grubuna ayrıldı. Her ikisinin eski endekste toplam yüzde 31.9 olan payı, yeni endekste yüzde 34.09`a çıktı. (4.67 puanı alkollü içki ve sigara 29.42 puanı gıda ve alkolsüz içecek) Eğer 2004 yılı tüketici fiyatları yeni endeksteki ağırlığa göre hesaplansaydı, gıda ve içecek harcamalarında yaşanan yüzde 6.5 oranındaki artışın genel enflasyon oranına 1.83 puan olan katkısı 2.02 puana yükselecekti.

Ulaştırma harcamalarının endeks içerisindeki ağırlığı da yüzde 9.3`ten yüzde 10.42`ye çıkarıldı. Bu gelişme de önceki yılların fiyat gelişmelerine bakıldığında genel enflasyon oranını yukarı doğru çekebilecek bir etki yaratabilecek. 2004 yılındaki yıllık enflasyon oranının 1.6 puanı ulaştırma harcamalarına yapılan yüzde 14.9 oranındaki zamdan kaynaklanmıştı. Ulaştırma harcamalarına gelecek aynı oranda bir zam yeni endeksle hesaplanacak enflasyon oranını 1.8 puan artıracak. Dolayısıyla belediyelerin bu ay toplu taşıma oranlarına yaptığı zamlar ocak ayı enflasyonunu önemli ölçüde belirleyecek.

DİĞERLERİ

Eğitim harcamalarının endeks içindeki ağırlığı ise yüzde 1.59`dan yüzde 2.15`e çıktı. Aynı şekilde eğlence ve kültür harcamalarının payı yüzde 2.95`ten yüzde 3.6`ya, lokanta, pastane ve otel harcamalarının payı yüzde 3.07`den yüzde 5.87`ye kadar yükseltildi.

Daha önce endeks içinde yüzde 4.38 ağırlığı bulunan çeşitli mal ve hizmetler içerisinden haberleşme harcamaları çıkarılmasına rağmen, grubun endeks içerisindeki ağırlığı yüzde 4.38`den yüzde 4.87`ye çıkarıldı. Bu gruptan ayrılarak ayrı bir grup yapılan haberleşme harcamalarının payı ise yüzde 4.82 olarak esas alınacak. Dolayısıyla önceki endekste yüzde 4.38 olan çeşitli mal ve hizmetlerin payı yeni endekste (haberleşme dahil) yüzde 9.69`a kadar yükseldi.

Yeni endeksin en önemli özelliğini, eğitim, ulaştırma, haberleşme, lokanta ve otel gibi rekabete fazla açık olmayan, fiyatları önemli ölçüde kamu tarafından belirlenebilen alanların payındaki artış oluşturdu. Rekabete açık sektörlerden giyimin endeks içerisindeki payı yüzde 9.71`den yüzde 9.09`a, ev eşyası harcamalarının payı ise yüzde 9.35`ten yüzde 6.47`ye indi. Dolayısıyla giyim ve ev eşyası (büyük bölümü dayanıklı tüketim malları) fiyatlarındaki değişimler artık genel enflasyon oranını önceki yıllardan daha az etkileyecek. 2004`teki enflasyon düşüşüne her iki harcama grubundaki düşük fiyat artışı önemli katkı sağlamıştı.

YENİ AĞIRLIKLARLA 2004 ENFLASYONU

Her iki endeksin kapsamındaki farklılıklar gözardı edilerek 2004 yılında yaşanan fiyat artışları dikkate alınarak yapılan hesaplama, eski endeksin yüzde 9.34 olarak ölçtüğü 2004 yılı enflasyon oranının yeni endeksle yüzde 9.1 düzeyinde ölçülebildiğini ortaya çıkardı.