MÜDAHALELERE RAĞMEN GELİŞEN PARA BİRİMLERİ ERİDİ

GM'in iflası sonrası ateşi yükselen dolar, TL dışındaki gelişmekte olan piyasa paralarını da yaktı. Son bir yılda dolar karşısında eriyen para birimlerine merkez bankaları tarafından yapılan milyarlarca dolarlık müdahaleler de işe yaramıyor.

Başta sadece ABD ve Avrupa'yı tehdit ediyor gibi görünen kriz, azalan ihracatlar, düşen sanayi üretimleri derken gelişmekte olan piyasaları da vurunca bu ülkelerin para birimleri de aynı dalgada sürüklenmeye başladı. Risk iştahı azalınca gözden ilk çıkarılan gelişmekte olan piyasalara ait varlıklar oldu. Hatta krizin ilk dönemlerinde köşe bucak kaçılan ABD Doları yine "güvenli liman" ilan edildi. Son iki haftadır ise Doğu Avrupa'da yaşanan çalkantılarla Türk Lirası da dahil olmak üzere gelişmekte olan piyasaların para birimlerinden kaçış hızlandı.

Türkiye'de IMF anlaşmasının belirsizliği, Ukrayna'da moratoryum tartışmaları, Meksika'da para birimine yeni müdahalelerin de yetersiz kalacağı endişeleri derken 2009 başından beri değer kaybeden gelişmekte olan piyasaların para birimleri, perşembe günü ABD otomotiv devi General Motors'un (GM) "İflas edebiliriz" açıklaması ile doların ateşi fırlayınca, tam anlamıyla çakıldı.
2008 yılında 26 gelişmekte olan piyasa para biriminin 22'si dolar karşısında değer kaybetti.

Lehman Brothers bankasının iflas açıkladığı eylül ayından bu yana dolar, Brezilya Reali karşısında 1.800 seviyelerinden 2.350 seviyelerine, Çek Korunası karşısında 16.647'lerden 22.040'lara, Güney Afrika Randı karşısında 8.310'dan 10.530'a, Macar Forinti karşısında 162.41'den 249.270'lere, Rus Rublesi karşısında ise Moskova'nın revalüasyonlarına rağmen 25.013'ten 35.727'ye fırladı. Dankse Bank'ın beklentilerine göre 2009'da Türk Lirası ve Güney Afrika randı en zayıf performans gösterecek GOP para birimlerinin başında olacak. Yatırım bankası Goldman Sachs'ın beklentilerine göre Hint Rupisi 12 ay içinde dolar karşısında yüzde 10'a yakın değer kaybedecek. Royal Bank of Canada'nın yayımladığı bir rapora göre ise gelişmekte olan ülkelerin krize karşı kullandıkları "mermileri" tükendi.

Merkez müdahaleleri yetmedi

Türkiye'de ise cuma sabahı itibariyle dolar karşısında 1.79 seviyelerini zorlayan TL'nin ekonomistler tarafından "tehlikeli" olarak nitelendirilen 1.80 ila 1.85 arasına çıkabileceği bile tartışılmaya başlandı. Şimdi ise tartışma konusu bu duruma merkez bankasının müdahale edip etmemesi gerektiği. Şu ana kadar birkaç gelişmekte olan ülke para birimindeki aşırı değer kaybına karşı müdahalede bulundu. 2008'den beri değer kaybeden para birimleri arasında en dikkat çekici müdahaleyi ise Rus Rublesi yaşadı.

Ruble, Rus Merkez Bankası tarafından üst üste 4 kereden fazla revalüe edildi. Ancak müdahaleye rağmen ruble kan kaybetmeye devam etti. Rusya dışında Hindistan da 2008'in mart ayından yıl sonuna kadar para birimi rupiyi canlandırabilmek adına piyasaya 57 milyar dolar sattı. Ama rupi de bu müdahalelere yanıt vermedi, üstelik önümüzdeki 12 ay içinde de yüzde 10'a yakın değer kaybetmesi bekleniyor.

Gelişmekte olan piyasa para birimleri arasında yüzde 32'lik erime ile en kötü performansı gösteren Meksika Pesosu'nu canlandırmak isteyen Meksika Merkez Bankası ise ekimden bu yana döviz piyasasına 19.5 milyar dolarlık müdahalede bulundu ve son olarak perşembe günü piyasadan günlük 100 milyon dolar değerinde peso satın almaya karar verdi. Ancak bu son alınan karara rağmen pesoya alım gelmemesi bu müdahalenin de yetersiz olacağı yönünde algılanıyor.

Ukrayna da revalüasyona gidip para birimini kurtaramayan ülkeler arasında. Commerzbank, yatırımcılarına geçtiği bir notta Doğu Avrupa'da para birimlerinin değer kaybetme döngüsü içine girdiğini ve merkez bankalarının bu süreci durdurabileceğine dair hiç bir sinyal görmediklerini belirtiyor. BNP Paribas'ya göre ise Doğu Avrupa'da CDS tahvillerinin spreadleri birden fazla iflas riskine işaret ediyor.


RUS RUBLESİ:
Kademeli revalüasyon kurtarmadı
Gelişmekte olan piyasalar arasında para birimindeki değer kaybına en dikkat çekici müdahalede bulunan Rusya oldu. Rusya "kademeli revalüasyon" ile birkaç kez rubleyi revalüe etti. Şubat sonunda Rusya Merkez Bankası rubleyi kısmen serbest kura geçirmiş ve petrolün varili 30 dolara düşene kadar kurun 41,0 seviyesini koruyacağını iddia etmişti. Ancak cuma günü itibariyle rublenin dolar karşısındaki seviyesi 35,7 oldu. Geçen hafta itibariyle döviz rezervi 386 milyar dolar olan Rusya'da borsa ise bu yıl başından beri yüzde 19,6 düştü. Bu, gelişmekte olan piyasaların genelindeki yüzde 9'luk düşüş ortalamasının epey üzerinde bir rakam.

MALEZYA RİNGGİTİ:
Kredi notu düştü, 3 yılın dibine indi
2008'de dolar karşısında yüzde 4,8 oranında eriyerek 1997 Asya Mali Krizi'nden bu yanaki en sert kan kaybını yaşayan Malezya'nın para birimi ringgitin değer kaybında 2008 sonunda ülkede ihracatın son 15 ay içinde ilk kez gerilemesi etkili oldu. Merkez bankası ise geçen yıl, 2003'ten bu yana ilk kez indirime gidince ringgitin çekiciliği de kaybolmaya başladı. 3 Mart'ta dolar karşısında 3.725 ila 3.735 seviyelerinde işlem görüp 3 yılın en düşük seviyesine gerileyen ringgitin erimesinde kredi derecelendirme kuruluşlarının ülkenin görünümünü eksiye çevirmeye başlamaları da etkili oldu. Fitch, şubat başında Malezya'nın kredi görünümünü düşürünce ringgitteki kan kaybı da hızlandı.

UKRAYNA HRYVİNASI:
Kura merkez müdahalesi rezervi de eritti
Gelişmekte olan Doğu Avrupa piyasaları arasında iflas etme ihtimali en yüksek görünen Ukrayna'nın para birimi hryvina, geçen yılın ağustosundan bu yana dolar karşısında yüzde 43 eğer kaybederek 8.2625 seviyelerine kadar düştü. Bu yıl başından beri ise dolar karşısında yüzde 2,6 değer kaybetti. Hryvinanın bu ağustosa kadar yüzde 10, önümüzdeki 6 ay içinde ise yüzde 19 daha değer kaybedeceği iddia ediliyor. Yatırım bankalarının tahminleri ise hryvinanın dolar karşısında 8.5 ila 11 seviyelerine kadar düşeceği yönünde. HSBC'nin beklentilerine göre bu sene yüzde 9'a yakın daralma yaşayacak olan Ukrayna ekonomisinde IMF'den alınan 16,4 milyar dolarlık krediye rağmen sağlanamayan rahatlama, CDS tahvili spreadlerindkei rekor açılmalar, Rus gazına olan bağımlılık ve siyasi istikrarsızlıklarla yabancının son dönemde hızlanan kaçışı da hryvinayı dibe sürükleyen sebepler arasında. Ukrayna'da merkez bankasının hryvinanın değerinin daha fazla düşmesine engel olmak için piyasadan yaptığı döviz alım-satım işlemleri ise döviz rezervini eritiyor. Ocak ayı itibariyle ülkenin döviz rezervi yüzde 9 düşerek 29 milyar dolara gerilemiş durumda. Bu durum ise 12,3 milyar dolarlık bir cari açığın finanse edileceği en önemli kaynağın da para birimini kurtarmak niyetine eritmeye başladığı anlamına geliyor.

MEKSİKA PESOSU:
Merkezin 19.5 milyar dolarlık müdahalesi tutmadı
Lehman'ın çöküşünden bu yana dolar karşısında yüzde 30'un üzerinde değer kaybeden Meksika Pesosu, 16 gelişmekte olan piyasa para birimi arasında da en kötü performansı gösteren oldu. Merkez Bankası'nın kur komisyonunun geçen perşembe günü onay verdiği piyasadan günlük 100 milyon dolarlık peso alınması yönündeki müdahale kararı ise pesoyu canlandırmaya yetmedi. Dolar karşısında 15.3923 seviyelerine düşen pesoya önümüzdeki dönem yeni müdahaleler de gelebilir. Beklenti günlük müdahalenin 300 milyon dolar değerinde günlük peso alımı olacağı yönünde. Ekim ayından beri piyasadan 19.5 milyar dolar değerinde peso satın alan merkez bankası, bu yüzden döviz rezervlerini de yüzde 5 eritip 80.1 milyar dolara indirmiş oldu. Bu yılın geri kalanında da merkez bankasının 18.1 milyon dolarlık müdahalede daha bulunacağı tahmin ediliyor. Merkez bankası geçen sene FED'le yaptığı 30 milyar dolarlık döviz swap anlaşması sayesinde de piyasaya daha rahat müdahalede bulunabiliyor. Şu ana kadar ise bu anlaşmayla sağlanan döviz müdahale amaçlı kullanılmış değil.

GM'in iflası sonrası ateşi yükselen dolar, TL dışındaki gelişmekte olan piyasa paralarını da yaktı. Son bir yılda dolar karşısında eriyen para birimle...
( KB)