İran’dan getirilen 20 bin kaçak kurbanlık, Türkiye’de piyasanın ‘yarı fiyatına’ satılıyor. Sınır güvenliğinin yetersizliği, yerli hayvancılığı tehdit ediyor.

Türkiye, sınırlarından çok çekiyor!... Güvenliğin sürekli arttırılmasına rağmen sınır kaçakçılığı bir türlü önlenemiyor. Uyuşturucu, akaryakıt, tarihî eser ve hayvan kaçakçılığı bu gayrinizamî sektörün önemli kalemlerinden. Hayvan kaçakçılığı, Türkiye’deki hayvancılığa zarar vermesi açısından da üzerinde önemle durulan bir konu. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki hayvancılığı sekteye uğratan kaçakçılığın son aylarda vahim boyutlara ulaştığı belirtiliyor. Son yıllarda durağanlaşan bu kaçakçılık türünün, son bir buçuk ay içinde geçmiş dönemin rakamlarına ulaştığı aktarılıyor.

Sınırdan sürü halinde geçirilen koyun ve koçlar, bölgede hayvancılıkla uğraşanları çileden çıkarıyor. Tahminî rakamlara göre bayramda ‘kurbanlık’ olarak satılmak için en az 20 bin küçükbaş hayvanın İran üzerinden Türkiye’ye sokulduğu aktarılıyor. Bölgede görev yapan istihbarat görevlilerine göre kaçakçılık Van’ın Saray, Başkale, Hakkâri’nin Yüksekova bölgesi sınırlarında gerçekleşiyor. Bölgeye dağıtılan koyunlar sahte damgalar la pazarlarda ya da köylerde küçük çapta hayvancılık yapanlara satılıyor. İran’dan 75 ila 100 YTL’ye alınan hayvanların fiyatı, 30 kilometre sonra birden katlanıveriyor. Koyun ve koçların toptancı fiyatının üzerine yaklaşık 15 YTL konuyor. Hayvan üçüncü alıcıya 150-200 YTL’ ye satılıyor. Kurban Bayramı dolayısıyla Türkiye’de küçükbaş hayvanlar ortalama 250-300 YTL arasında değişen fiyatlara alıcı buluyor. Ancak kaçak hayvanların neredeyse yarı fiyatına piyasaya sürülmesi, tercih edilmesinde etkili oluyor.

ARZ-TALEP MESELESİ

Yıllardır Van’ın Saray ilçesi hattında küçük çaplı ‘sınır ticareti’ yapan Kerim A. isimli şahıs, hayvan kaçakçılığının yeniden arttığını doğruluyor. Kerim’e göre bu büyük bir iş; yani herkesin kolayca yapabileceği hadise değil: “Büyük adamlar bu işle uğraşıyorlar. Toptan alıp sınırdan gece vakti geçiriyorlar. Bazen yüz koyun, bazen bin koyun da olabiliyor bu. Kurban Bayramı için son dönemlerde bayağı koyun ve koç geçirdiler. Bu işte iyi para var.”

Doğu ve Güneydoğu’daki hayvancılığı ciddi biçimde sekteye uğratan kaçakçılık, büyük düşünen işletmecileri de zorluyor. Van Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Feridun Irak, kaçak hayvancılıkla uğraşmakta zorlandıklarından yakınıyor. Sınırdan geçirilen hayvanların piyasada rahat alıcı bulduğunu aktaran Irak, bu işin sırf sınır güvenliğiyle çözülemeyeceğinin de altını çiziyor: “Arz talep meselesi bu. Vatandaş daha ucuz olanı tercih ediyor. Bölgemizde kaçakçılık oluyor; ancak açık denizlerdeki kaçakçılık da unutulmamalı.”

Feridun Irak, kaçakçılığın önüne geçmek için yeni projeler geliştirmeye çalıştıklarını aktarıyor: “Van’da Ticaret Borsası olarak hayvan yetiştirme çiftliği kuruyoruz. Daha ucuza mal ederek satmayı planlıyoruz. 9 bin 600 dönüm alan üzerinde üretime ilkbaharda başlayacağız.”

ETLERİN ÇOĞU KAÇAK

1980’lerde Türkiye hayvancılık anlamında önemli bir merkez olabilecekken uygulanan yanlış politikalar ve terör, bu sektörü ciddi şekilde zora soktu. 1983’te 44 milyon nüfusa sahip Türkiye’de 80 milyon koyun, keçi ve sığır varken, şimdi 73 milyonluk Türkiye’de bu sayı sadece 40 milyon. Tarım Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de bir kilo et için 5 Avro harcanırken AB ülkelerinde bu rakam 2 Avro’ya düşüyor. Diğer komşu ülkelerde ise tabii beslenmeden dolayı daha da azalıyor. Türkiye’de tahminen yılda 1 milyon ton et tüketiliyor; ancak görünen üretim 300 bin ton. Aradaki 700 bin tonun önemli kısmı ise kaçak canlı hayvan veya kaçak et şeklinde ülkeye giriyor.

Türkiye Ziraatçılar Derneği Genel Başkanı İbrahim Yetkin’e göre İstanbul’daki kasaplarda satılan etlerin yüzde 60’ı kaçak. Yetkin’in açıklamalarına göre yurda İran üzerinden sokulan binlerce büyük ve küçükbaş hayvan, çeşitli kesim noktalarında parçalara ayrılıyor; ardından büyük şehirlerdeki kasaplara gönderiliyor. İran’da etin kilosu sadece 2 dolar iken Türkiye’de 10 dolar olunca kaçakçılık da önüne geçilmez bir işkolu haline geliyor. Sektör temsilcilerinin verdiği bilgiler de Yetkin’i destekliyor. Buna göre Türkiye’de satılan, tüketilen kırmızı etin en az yüzde 25’i yurda kaçak yollardan sokulan hayvanlardan temin ediliyor. Et ve canlı hayvan kaçakçılığı aynı zamanda insan sağılığı açısından da tehdit oluşturabiliyor.