Çalışma Bakanlığı tarafından hazırlanan, Kayıtdışı İstihdamla Mücadele (KADİM) Projesi'yle ilgili genelgede Türkiye'de kayıt dışı ekonominin GSMH'nin yüzde 50'sinden fazla olduğu belirtildi. Devletin kayıtdışı istihdamdan yıllık brüt kaybının 17 milyar YTL olduğu hesaplandı.

Çalışma Bakanlığı, Türkiye'deki kayıt dışı ekonominin, GSMH'nin yüzde 50'sinden fazla olduğunu bildirdi. Kayıtdışı İstihdamla Mücadele (KADİM) Projesi'ni başlatan Bakanlık, kayıt dışı ekonominin, enflasyon, gelir dağılımının dengesizliği, yoksulluk, vergi yapısı ve vergi oranlarının yüksekliği gibi ekonomik nedenleri olduğu bildirdi ve devletin sadece kayıtdışı çalışanlar yüzünden yıllık brüt olarak 17 milyar YTL olduğu hesaplandı.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın bir genelge yayımlayarak destek istediği Çalışma Bakanlığının KADİM Projesi'yle ilgili genelgede açıklandı.

Kayıt dışı ekonominin en genel anlamıyla, bilinen istatistiki yöntemlerle tahmin edilemeyen ve GSMH hesaplarına yansımayan mal ve hizmet üretimini ifade ettiği belirtilen Çalışma Bakanlığının genelgesinde, Türkiye'de kayıt dışı ekonominin GSMH’nin yüzde 50’sinden fazla olduğunun tahmin edildiği belirtildi.

Gelişmekte olan ülkelerde kayıtdışı ekonominin, ekonomik sorunlar içerisinde diğerlerine göre ayrı bir yeri ve önemi bulunduğu belirtilen genelgede, ekonomik faktörler dışında sosyal, psikolojik, siyasi ve ahlaki faktörlerle yakın ilişki

içinde olduğu bilinen kayıt dışı ekonominin, teorik çapta bir çok çözüm önerileri sıralanan ancak bir türlü ortadan kaldırılamayan bir sorun olduğu anlatıldı.

KAYITDIŞININ NEDENLERİ

Türkiye'deki kayıtdışı ekonominin en önemli nedenleri genelgede şöyle sıralandı:

"-Mali ve ekonomik nedenler; enflasyon, gelir dağılımının dengesizliği ve yoksulluk, vergi yapısı ve vergi oranlarının yüksekliği, defter tutma hadleri,

-Hukuki nedenler; yasaların basit ve açık olmaması, sık değişikliğe uğraması cezaların caydırıcı olmaması, takip edilemeyen kamu alacakları, hukuki boşluklar, istisna ve muafiyetler ve vatandaşların yasalara güveninin azalması,

-İdari nedenler; vergi idaresinin organik yapısı, teknik yapı, personel yapısı ve denetim mekanizması,

-Sosyal nedenler; vergi ahlakı, mükellef psikolojisi ve tarihsel nedenler"

KAYITDIŞI İSTİHDAM

Kayıtdışı ekonominin en ağırlıklı alt başlığının kayıtdışı istihdam olduğu belirtilen genelgede, kayıtdışı istihdamın yaygınlığının nedenleri ise, "istihdam vergilerinin yüksekliği, bürokratik işlemlerin fazlalığı, etkin denetimin gerçekleştirilememesi, tarafların bilgilendirme ve bilinçlendirilme konularındaki eksikliği, sosyal güvenlik hizmetlerinin yeterince cazip görünmemesi, işsizlik oranının yüksekliği ve istihdamın katma değerinin düşük ve işgücünün

eğitimsiz olması, kamu kurumları arasındaki koordinasyon ve işbirliği eksikliği, çalışma ilişkilerinde meydana gelen değişmeler, sosyal güvenlik sisteminden kaynaklanan nedenler, ve gelir dağılımındaki adaletsizlik, yoksulluk ve işsizlik" olarak sıralandı.

KAYITDIŞI İSTİHDAMDAN DEVLETİN KAYBI

TÜİK'in belirlemelerine göne Türkiye'de 10 milyon 655 bin kişinin kayıtdışı çalıştığına dikkat çekilen genelgede bunların ücretli olarak çalışan 2 milyon 524 bin ve yevmiyeli olarak çalışan 1 milyon 337 bininin SSK'ya, işveren olarak çalışan 313 bininin ve kendi hesabına çalışan 3 milyon 444 bininin de Bağ-Kur'a kayıtlı olması gerektiği belirtildi. Devletin, SSK'ya kayıtlı olması gerekirken kayıtdışı çalışan 3 milyon 861 bin kişi ve Bağ-Kur'a kayıtlı olması gereken 3 milyon 757 bin kişi yüzünden yılda brüt olarak 17 milyar YTL'lik gelirden yoksun kaldığı ifade edildi. Genelgede kayıt dışı istihdamla ilgili olarak şu tespitler yapıldı:

"Mevcut sosyal, ekonomik, yasal ve idari yapı çerçevesinde kayıtdışı çalıştığı tahmin edilen 2 milyon 524 bin ücretlinin kayıt altına alınması halinde yıllık asgari 8 milyar 17.3 milyon YTL prim ve vergi geliri elde edilebilecektir. Bu kişilere verilecek sağlık hizmeti giderleri ise yıllık ortalama 3 milyar 232.6 milyon YTL düzeyinde gerçekleşecektir. Bu hesaplarla 2 milyon 524 bin ücretlinin kayıt altına alınması halinde elde edilecek net gelir asgari 4 milyar 784.7 milyon YTL olacaktır.

Bağ-Kur kapsamında sigortalı olarak çalışması gerektiği halde kayıt dışı çalışan 3 milyon 757 kişinin kayıt altına alınması halinde elde edilebilecek yıllık brüt prim gelirinin

asgari 8 milyar 996.4 milyon YTL olacağı öngörülmektedir. Kayıt altına alınan ilave sigortalıların yaratacağı sağlık sigortası gideri ise yıllık ortalama 4 milyar 178.4 milyon YTL ve net prim gelirinin ise asgari 4 milyar 818 milyon YTL olacağı değerlendirilmektedir."

Genelgede, istihdam üzerindeki mali yüklerin azaltılmasının kayıt dışı istihdamla mücadeleyi destekleyeceğinin varsayıldığı hatırlatılarak, bu türden uygulamaların Devletin bazı gelirlerinde ise ciddi azalışlar yaratacağı ve sosyal güvenlik kurumlarının mali durumlarını kısa vadede olumsuz etkileyeceği savunuldu. Genelgede, prim oranında bir puanlık düşüş yapılması halinde; bu indirimin Kurum’a yıllık maliyetinin yaklaşık ortalama 600 milyon YTL olduğu vurgulandı. Bu prim geliri kaybının Kuruma getireceği brüt mali yükün ise ancak 315 bin sigortalının prim geliriyle karşılanabileceği ifade edildi.