Koçer neden memnun değil?

Anadolu sanayicisi, yeni teşvik sisteminin mantığını çözemedi

Denizli, açıklanan paket karşısında şaşkın. Denizlili sanayici, 'Aklı olan Manisa, Uşak, Afyon'da yatırım yapar' diyor. Adana ise tepkili. Sanayici, 'Adana'dan, fabrikasını taşıyanı teşvik eden bir sistem' diyerek, tepki gösteriyor. Görünen o ki, yeni teşvik sistemi ne İsa'ya ne de Musa'ya yarıyor.

Çabuk unutuldu. Oysa yeni teşvik sisteminin Başbakan tarafından açıklanmasının üzerinden daha 15 gün geçti. Artık unutuldu mu dersiniz, yoksa iş dünyası teşvik sisteminin içinin boş olduğuna kanaat getirip, üzerinde konuşmaya bile tenezzül etmiyor mu dersiniz, o tarafını bilemem.
Ama kısaca hatırlamakta fayda var. Neydi, özü teşvik sisteminin? 12 sektörde büyük yatırımlar desteklenecekti. Türkiye, 4 bölgeye ayrılıp, sektörel ve bölgesel teşvikler verilecekti. Kurumlar Vergisi, büyük proje yatırımlarında düşürülecekti.
Vaatler lafta kulağa hoş geliyor da acaba uygulaması nasıl olacak? İşte bu konuyu Anadolu sanayicisi ile konuştum. Türkiye'yi 4 bölgeye ayırdınız mı, özellikle de Doğu ve Güneydoğu'yu desteklemeyi hedef olarak koydunuz mu? Üstüne üstlük bir de bölgesel ve sektörel teşvik dediniz mi? O zaman Anadolu sanayicisini de dinleyeceksiniz.
Daha da önemlisi eski teşvik sisteminden, bazı iller özellikle de marka iller, ciddi anlamda mustaripti. Haksız rekabetten ve marka il olma avantajının kaybolduğundan dert yanıyorlardı.
Hal böyle olunca da ister istemez yeni teşvik sisteminin bu yanlışı düzelttiği geliyor insanın aklına. Peki, gerçekten öyle mi?

Denizli yine yararlanamadı
Denizli Sanayi Odası Başkanı Müjdat Keçeci ile konuştuğumda geçmiş yıllarda yaşadıkları sıkıntının halen devam ettiğini öğreniyorum. "Teşvik tebliği bugüne kadar açıklananların en kapsamlısı" diyor Keçeci ama hemen ardından da ekliyor: "Ama Denizli olarak bundan hiç memnun değiliz."
Keçeci'ye göre geçmiş yıllarda komşuları olan Afyon ve Uşak'ın desteklendiğinden, bu illerdeki fabrikalarda üretilen ürünler Denizli'de satılmaya başlanmış. Bundan dolayı da Denizli'de 7 iplik fabrikası kapanmış.
Geçenlerde açıklanan teşvik sistemi ile Denizli ikinci bölge; Afyon ve Uşak üçüncü bölge ilan edilince, bu işten Denizlililer ciddi sıkıntı duymuşlar. Müjdat Keçeci, bu sıkıntıyı şöyle anlatıyor:
"Aynı şekilde Kayseri, Gaziantep ve Manisa da üçüncü bölge ilan edildi. Üçüncü bölge ile ikinci bölge arasında ciddi avantajlar var. Haliyle Denizli yine haksız rekabete uğramış oldu. Bu teşvik sistemiyle aklı olan Manisa, Uşak ve Afyon'da yatırım yapar. Haliyle tekstil ve hazırgiyimci işletmecilerimiz doğal olarak diğer illere göç edecekler."

Fabrikayı taşıyana teşvik
Adana da yeni teşvik sistemini beğenmeyen illerden. Sanayi Odası Başkanı Ümit Özgümüş ile sohbet ederken Türkiye'nin neden 4 bölgeye ayrıldığını ve bazı illerin neden 2. ya da 3. bölge içine alındığına anlam verememiş.
Ümit Özgümüş, Adana'nın son yıllarda çok büyük göç aldığını ve işsizliğin yüzde 50'nin üzerinde olduğunu anlatıyor ve "Buradaki sosyal dengeyi koruyabilmek için istihdamın artması gerekiyor. Oysa yeni teşvik sistemi 'Adana'dan, Gaziantep'e ve Kayseri'ye fabrikalarınızı taşırsanız teşvik vereceğim' diyor. Bunu anlamak mümkün değil" şeklinde konuşuyor.
Ümit Özgümüş'ün dikkat çektiği bir başka konu da sektörel teşvik sistemi. Mesela Adana'da desteklenecek sektörler kimya ve gıda. Özgümüş, bunun yanlışlığını şöyle anlatıyor:
"Bu iki sektörün altında 400-500 alt dal var. Bunların hangisi desteklenecek? Şu anda bu iki sektörde atıl yatırım ve üretim fazlası varsa -ki, var- o zaman yeni fabrika niye açtırıyoruz?"
Anadolu sanayicisinin teşvik sistemine bakışı kısaca böyle. Yani, bölgesel olarak da sektörel olarak da memnun olan yok. Eminim beklenti içinde olan iller vardır. Ancak genel kanı, bu yeni teşvik sisteminin de bir işe yaramayacağı gibi, hükümetin kaş yapayım derken daha da göz çıkardığı.
Benim yorumum ise çok net: Teşvik sistemi; altı doldurulamayan ve tamamen teoriden ibaret bir teşvik paketi olarak ekonomi tarihinde yerini alacak. Beklentim o ki, birkaç sene sonra hükümet bir teşvik sistemi daha açıklayacak.


Nejat Koçer neden memnun değil
Yeni teşvik sistemi üzerine Gaziantep Sanayi Odası Başkanı Nejat Koçer ile de sohbet ettim. Malum, eski teşviklerden en çok sıkıntı duyan ve bu sıkıntıyı da hemen hemen her platformda dile getirmekten çekinmeyen kişi Nejat Koçer'di.
Yeni teşvik sisteminde ise desteklenecek iller arasında Gaziantep de geliyor. Ancak sohbetten anladığım kadarıyla Nejat Koçer yine memnun değil.
"Piyasa koşulları itibariyle ekonomi sizi teşvik etmiyorsa, yapay kararlarla teşvik etmek de oldukça güç" diyerek anlatmaya başlıyor Koçer ve krizin boyutları belli değilken, yatırım ikliminin ne zaman oluşacağı bilinmezken teşvik sisteminin illeri ne kadar memnun edeceğini de bilmenin güç olduğunu söylüyor.
Koçer'e göre önümüzdeki 1.5-2 yıl krizin etkileri ile mücadele edilecek bir ülkede, oluşmayacak yatırım için teşvik unsurlarının çok da fazla kullanılması mümkün değil. Nejat Koçer, sohbetimizde genel piyasa şartlarının yatırımcıyı teşvik etmekten uzak olduğunu da vurguluyor.
Peki, Gaziantep... Nejat Koçer, "Daha önce teşvik Doğu'daydı ama göç bizdeydi" diyor ve yaşanan bir tezata dikkat çekiyor: "Teşvik verilen illerde yatırım gerçekleşmiyor, bir sonuca da varılmıyor. Teşvik mantığını iyi kurgulamamız lazım. Yeni teşvikte kriter alınan esasları bilmiyoruz. Gelişmişlik endeksi ortaya konuyor ama bunun içindeki diğer unsurlar nelerdir bilinmiyor."
Evet, Nejat Koçer'in de yeni teşvik sistemine bakışı böyle.