Zordaki firmalara banka şoku

Türkiye'nin dört bir yanından krizin vurduğu sanayicilerin feryatları yükseliyor. Özellikle tekstil ve otomotiv gibi Türkiye'nin lokomotif sektörlerinden gelen haberler hiç iç açıcı değil.

Küresel krizin nefesi reel sektörün ensesinde. Türkiye'nin dört bir yanındaki sanayicisinden esnafına "sıkıntıdayız" sesleri yükselmeye başladı. Bir taraftan dalga dalga tüm ülkeleri etkisi altına alan küresel kriz ile daralan iş hacimleri, artan döviz kurları, diğer taraftan yükselen maliyetler reel sektörün kabusu haline geldi. Reel sektörden gelen kötü sinyaller üzerine bankaların da "kredilerin erken ödenmesi" yönünde yaptığı baskı sıkıntının dozunu giderek artıyor.
İsim vermeden açıklamalar yapan tıbbi cihaz ithalatçısı bir firmanın sahibi, bankaların baskısı nedeni ile sıkıntı yaşayan iş dünyasının sözcüsü oluyor: "Çalıştığımız üç banka son günlerde art arda, mevcut kredilerde erken geri ödeme olup olmayacağını sordu. Elbette erken ödeme yapamayacağımızı söylüyoruz. Üzerimizde mevcut kredileri erken ödeme baskısı var. Ama, asıl önemlisi kredi kullanma süreçlerimizdeki değişiklik oldu. Çünkü, bankalardan bugüne kadar kredilerimizi "kefalet"e dayanarak alırken, artık kredilerimizi bu yolla alamayacağımızı, yeni kredileri "ipotek" göstererek alabileceğimizi söylediler. İhtiyacımız olmasına rağmen, ipotek kullandırmadan kredi alamıyoruz."

Tekstil de işten çıkarmalar arttı

Bankalara borcu olmayan sanayicilerin kapasitelerini azaltma yoluna gittiğine dikkat çeken Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu'na (DİSK) bağlı Tekstil İşçileri Sendikası Başkanı Rıdvan Budak, "Şu anda ücretsiz izne gönderilen işçi sayısının haddi hesabı yok. Son bir ayda sadece Trakya'da işinden olan insan sayısı 30 bin civarında.
Bunun 10 bini Çorlu, Çerkezköy ve Lüleburgaz civarında" diyor. Budak, Denizli, Bursa, İzmir, Adana gibi sanayinin kalbinin attığı yerlerde de durumun hiç iç açıcı olmadığını anlatıyor. Budak, Sönmez Filament'in kapanması ile Bursa'da 300 kişinin işsiz kaldığını söylüyor.
Rıdvan Budak bankalara borcu olanların ise ateşle imtihan halinde olduğunu belirterek "Büyük holdingler kanamayı durdurmak bazı birimlerini kapatma yoluna gidiyor. Sönmez Holding bünyesindeki Sönmez Filament Sentetik İplik ve Elyaf Sanayi'de bunlardan biri" diyor. Rıdvan Budak, krizinden dolayı önünü göremeyen sanayicinin paniklediğini ve her şeyi kaybetme korkusu yaşadığını söylüyor. "Hükümetin enerji politikaları, girdilere yapılan zamlar sanayici ile bankalar ve hükümet arasında bir inat haline geldi. 'Çalışmayıp elimdeki parayı bankaya koyarsam daha iyi' diyen sanayicinin korkusu elindeki avucundakini kaybetmek. Her şeyi kaybetme korkusunun özellikle tekstil ve otomotiv yan sanayide iş yerlerini geçiçi olarak kapanmasına yol açacak.

Otomotiv yan sanayi zor durumda

Krizden en çok nasibini alan sektörlerden biri olan otomotiv yan sanayinde 2 bin kişinin işten çıkarıldığını belirten Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Genel Sekreteri Özlem Gülşen, firmaların büyük bir travma yaşadığını belirterek "TAYSAD üyeleri son 3 haftada 2 bin kişiyi işten çıkarmak zorunda kaldı. Büyüklerin şansı az. Çünkü 500 bin sipariş almış, bir anda yüzde 40 azaldığı için makineyi kapatmak zorunda kalıyor. Makine operatörüne bir süre badana boya yaptırıyor. Ancak önünü göremediği için işten uzaklaştırmak zorunda kalıyor. Kriz şu anda mavi yakalıları tehdit ediyor ve henüz beyaz yakalılara sıçramadı" diyor.

ANADOLU'NUN SANAYİ KENTLERİ YARDIM İSTİYOR

Cemalettin Sarar / Eskişehir Ticaret Odası Başkanı

Sanayici borç ödemek için mallarını satıyor
Biz 'krizlere hazırız' diyorduk. Ama onlar çok küçük krizlermiş. Piyasalarda inanılmaz bir durgunluk var. Satış yok. Kur arttı ama ihracat yapılan ülkeler 'kriz var fiyatları indirin' diyor. Buna karşı ne yapalım derken yüzde 22'lik doğalgaz zammı belimizi iyice büktü. Eskişehir'de sanayici banka borcundan sıyrılmak için mallarını satmaya başladı. Kapanan çok firma var. Bankaya borcu olan fabrikalar da zor durumda. Her an işten çıkarma dalgası ciddi büyüyebilir.

Celal Sönmez / Bursa Sanayi Odası Başkanı
Herkes sıkıntıda hükümet adım atmalı

Birçok ilde yaşanan sıkıntı Bursa'da da geçerli. Ayakta kalmak için işçilere izin ya da üretime ara verme gibi yöntemlere yönelme var. Şehirde ciddi miktarda kapanan firma var. İsimlerini bankalarla yeni problem yaşamamaları için veremiyorum. Bursa'da şu anda ev tekstili dışında tüm sektörler sorun yaşıyor. Bizim de böyle bir ortamda yapmamız gereken ev ödevleri var ama hükümetin krize karşı ciddi adım atması gerekiyor.

Ümit Özgümüş / Adana Sanayi Odası Başkanı
Son bir ayda 16 firma üretimi durdurdu

Küresel krizden öncede ekonomide sorunlar vardı ancak sıkıntının dozu iyice arttı. Son bir ayda 16 firma üretimi durdurdu. Her krizde olduğu gibi tüm sektörlerde işçi çıkarmalar başladı. Sadece mavi yakalılar değil beyaz yakalılarda da işten çıkarmalar var. Kâr etme unutuldu, ayakta kalma mücadelesi veriliyor. Bankalar yeni kredi açmıyor.

Mehmet Aslan / Gaziantep Ticaret Odası Başkanı
Alınan önlemler yeterli olmadı

Kriz için alınan önlemler var ancak bunların yeterli olmadığını görüyoruz. Hükümet önceleri 'kriz teğet geçecek' diyordu ama şimdi en az nasıl etkilenirizin formülünü arıyor. Bizim sanayicimiz güçlü, kapanan yer yok ama vardiya düzenlemeleri yapıldı, çalışma saatleri azaltıldı. Ama gelecek ne gösterir bilmiyoruz. Hükümetin aldığı tedbirleri şeffaf ve somut bir şekilde bizimle paylaşmasını istiyoruz.

Mehmet Kaya / Diyarbakır Sanayi ve Ticaret Odası Başkanı
2009-2010 yatırım planları askıya alındı

Bölgeye yönelik yapılan 2009-2010 yıllarına dair yatırım planları askıya alındı. Gıda sektöründe de daralma var. Son dönemde bankalarla kredi sorunları yaşamaya başladık. Bölge sanayisi açısından ise özellikle mermer üreticileri sıkıntıda. Sektörde genelde mevsimsel işçi çalıştırılır. Bu dönem de işçi alım dönemi. Ancak bu sene hiç kimse işçi alma yoluna gitmedi.

Zafer Ersoy / Adıyaman Sanayi Odası Başkanı
22 tesis kapandı, yeşil kart alan sanayici var

Adıyaman sanayisi olarak neredeyse tamamen kapalıyız. Sanko gibi Türkiye'nin önde gelen firmalarından biri bile işletmesini kapattı. Organize sanayi bölgesinde 41 fabrikanın 22 tanesi son 6 ayda kapandı. Önceden 41 fabrikada bin 500 işçi çalışırken şimdi bu rakam 200'e kadar düştü. Bankalar şirketlerin üzerine gitmeye başladı. Krediler geri çağırılıyor. Fabrikayı satabilen bölgeden kaçmak istiyor. Eski bir sanayicinin yeşil kart aldığını bile gördüm.