Tezeklerde teknolojik devrim

Boru hattında köylülerden tezeğe karşı biyogaz ünitesi

Büyükbaş hayvanların atıklarından kış aylarında yakacak olarak faydanalanmak üzere tezek elde eden köylüler işi teknolojiye döktü. Hem çevre sağlığı hem de enejinin daha verimli kullanılması adına köylerde biyogaz üniteleri yükselmeye başladı.

Biyogaz ve biyogübre projelerine ev sahipliği yapan köylerde evelerin yanında yöresinde sağlığı tehdit eden tezek yığınları yükselmiyor. Tıpkı Osmaniye'nin Hemite köyünde olduğu gibi. Onlar köylerindeki 50 büyükbaş hayvanın atığını biyogaz ve biyogübre olarak değerlendiriyor.

Yoksul, işsiz veya toplumun kıyısında kalmış kişilerin hayat standardını yükseltmeyi hedefleyen kalkınma projeleri bilindiği üzere kamu kurumları ya da profesyonel kuruluşlar tarafından yürütülür. Fakat şimdi size farklı bir kalkınma projesinden bahsedeceğiz. Yine bir kurum çatısı altında olsa da kalkınmaya muhtaç muhatabı tarafından bire bir hayata geçirilen bir proje bu. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı Şirketi Çevresel Yatırım Programı ile birlikte oluşturduğu Küçük Yatırımlar Fonu'ndan (KYF) yararlananların hikâyesi bu.

Boru hattının geçtiği güzergâhta yaşayan çiftçilerin, emekli öğretmenlerin, memurların, gençler ve kadınların, daha iyi bir hayat için, kendi ihtiyaçları doğrultusunda geliştirip yürüttüğü kalkınma projelerini anlatacağız size. Doğal kaynakları kullananların, köylülerin ihtiyaçlarının kendilerine özgü projelerle nasıl karşılandığının örneklerini vereceğiz. Doğal durumların fırsata nasıl dönüştürülebileceğine dair işte ilginç bir örnek: 'Düzenli Toplanan Büyükbaş Hayvan Atıklarından Biyogaz ve Biyogübre Üretimi Projesi' Osmaniye'nin Hemite (Gökçedem) köyünde gerçekleştirilen bir proje bu.

Hemite ve Çevre Köyler Toplumsal Gelişim ve Girişim Derneği olarak hayvan atığından biyogaz işine girişmişler. 140 üyeli derneğin bütün üyeleri haliyle çiftçi. Projelerinin hedefi ise Hemite köyünde sürdürülebilir kalkınma için doğal kaynakların alternatif enerji elde edilmesinde kullanımını amaçlayan 50 büyükbaş hayvan atığı ile çalışacak bir biyogaz ünitesi kurmak. Bunun için ayrılan bütçe ise yaklaşık 85 bin lira. Böyle bir projeyi geliştirme gerekçelerinin başında 215 haneye ait yaklaşık 250 büyükbaş hayvanın atığının kontrolsüz bir biçimde köyün içinde depolanması.

Asıl sorun ise köy içinde boş arazi olmaması nedeniyle bu atıkların evlerle iç içe olması. Hayvan gübresinin evlerin bahçelerinde toplanmasıyla birlikte buralarda oluşan koku ve zararlı bakteriler açısından insan sağlığını olumsuz yönde etkilemesi ayrı bir sorun. Hemiteliler, köylerinin Ceyhan Irmağı kıyısında yer alması nedeniyle bütün tarımsal ve hayvan atıklarının yüzey ve yeraltı sularıyla Ceyhan Irmağı'na karışmasından şikâyetçi. Hatta bu atıklar nedeniyle ortaya çıkan gazların atmosfere karışması ile küresel ısınmaya ve iklim değişimine sebep olduğunu belirtiyorlar. Hemitelilerin bu sorunlara karşı çözüm önerisi ise şu: "Hayvan dışkıları kontrollü bir biçimde toplanır ve anareobik bozulma tanklarında işlemden geçirilirse sistemden kaliteli biyogübre ve biyogaz elde edilebilir." Bu projeyi geliştirirken göz önüne aldıkları asıl mesele ise biyogaz ünitesinde uygun şartlarda değerlendirilen hayvansal atıkların gübre değerinin yaklaşık 2 kat artması. İlginç bir gerekçe daha var. Biyogaz, yakıldığında tezekten 4,5 kat, odundan da 2,5 kat daha fazla ısı enerjisi sağlıyor. Hal böyle olunca Hemiteliler, biyogaz ünitesi kurmak için projelerini geliştirip KYF'den yararlanmak üzere Çevresel Yatırım Programı'na başvurularını yapmışlar. Projeleri kabul edilmiş. Şimdi üniteyi kurmak için çalışmalarını sürdürüyorlar. Hemitelilerin proje hedefleri ise şöyle:

Biyogaz ünitesi 50 süt sığırının atığı ile işletilecek.

Günlük işlenecek atık miktarı bin kg olacak.

Biyogaz ünitesine giren atıklar 25 gün süre ile bekletildikten sonra gübre kurutma havuzlarına alınacak.

Günde 30 metreküp biyogaz üretilecek.

Biyogazın içeriğinin %70'inin metan, %30'unun karbondioksit olması bekleniyor.

Biyogaz ünitesine her gün iki bin kg atık madde yüklenecek ve üniteden her gün iki bin kg sıvı gübre boşaltılacak.

Her gün çıkan iki bin kg sıvı gübre kurutulduğu zaman 150 kg kuru gübre elde ediliyor. o.deligoz@zaman.com.tr

***

BTC Boru Hattı'nda yürütülen bazı projeler
Amanos Dağları derelerinde yaşayan balık popülasyonu üzerindeki baskının azaltılması:

Hatay Dörtyol'da gerçekleştirilen proje, Amanos Dağları'ndaki dere yataklarında balık varlığının ve derenin ekolojik yapısının tekrar dengeye kavuşturulması amaçlanıyor. Balıkların doğal yoldan çoğalmasını sağlayabilmek için yöre halkının ve öğrencilerin eğitilmesi hedefleniyor.

Hatay ili Samandağ ilçesi Yoğunoluk köyünde doğa turizmi geliştirme:

Projenin hedefi, Yoğunoluk köyünü bölgede ekoturizm merkezi haline getirmek. Yöre halkını, Musa Dağı'nın biyolojik çeşitlilik ve önemi, doğa koruma ve ekoturizm konusunda eğitmek ve bilinçlendirmek, yürüyüş patikalarını, kuş gözlem noktalarını belirlemek, tanıtım, işaret ve yönlendirme levha, broşür yaptırılarak altyapıyı geliştirmek, alanda yapılabilecek ekoturizm etkinliklerini yöre halkına göstermek, eski bir binayı restore ederek ev pansiyonculuğu, satış standı gibi amaçlarda kullanmak, Musa Dağı'nın biyolojik çeşitlilik ve ekoturizm potansiyelini tanıtmak.

Yerel zerun, kırik, şigon organik buğday üretiminde kaynakların sürdürülebilir şekilde kullanımı:

Erzurum Pasinler'de gerçekleştirilen projenin amacı, tehdit altında bulunan yerel zerun, kırik, şigon buğday çeşitleriyle yerel küşne, külür, zegerek yem bitkilerinin yok olmasını önleyerek, bu yerel çeşitlerin bölge ekosistemi içerisinde korunmasını sağlamak.

Biyogaz üniteleri köylerde yerini alacak
Proje Koordinatörü Murat Taşdemir: Doğal çevreyi koruma ve kirliliği önleme bilinciyle yola çıkan bir grup araştırmacı, Prof. Dr. Göksel N. Demirer önderliğinde 1997 yılından bu yana ODTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü'nde anaerobik bozundurma ve biyogaz başta olmak üzere çeşitli biyoürünlerin elde edilmesi konusunda ODTÜ, DTP ve TÜBİTAK desteği ile araştırmalar yapıyor. Ülkemizde yıllık olarak 11,1 milyon tonun üzerinde üretilen ve çok büyük bir bölümü kontrolsüzce doğaya verilen hayvansal atıkların anaerobik bozundurma ile katma değerli ürünlere dönüştürülmesi bu grubun son yıllardaki araştırma öncelikleri arasında yer alıyor. Elde edilen ilk veriler ışığında Yabataş Mühendislik ile işbirliği yapılarak ülkemiz koşulları için uygun, düşük maliyetli, işletimi kolay biyogaz tesisilerinin kurulumuna başlandı. Tesislerinin düşük maliyetli olması sebebiyle bu sistemlerin yakın gelecekte köylerdeki yerini alacağını gösteriyor.