İş yaşamında cinsiyet ayrımcılığı, aslında tüm kadınların muzdarip olduğu bir konu. Mühendis kadınlar ise, tüm bu sorunların yanında, meslekleri ‘erkek işi’ olarak görüldüğü için istedikleri işe yerleşemiyor. Şantiye, üretim alanı gibi bölümlerde, işverenlerin deyişiyle ‘çok sayıda erkek işçi çalıştığı için’ kadın mühendisler tercih edilmiyor.

‘Pembe yakalı’ olarak görülmeyi, yani kendilerine uygun görülen ‘kadın işi’ni kabul etmeyen kadın mühendisler, 2 hafta önce kendi e-posta gruplarında ‘İş Yaşamındaki Cinsiyet Ayrımcılığına Karşı İmza Kampanyası’ başlattılar. 

Onları harekete geçiren son damla, jeofizik mühendisi aranan bir iş ilanındaki erkek eleman şartıydı. Kampanya zamanla farklı mesleklerden çalışan kadınlar arasında yayıldı. İnternet sayfası aracılığıyla destek veren bireysel imza sayısı 614’e, kadın grubu sayısı ise 39’a yükseldi. İnternet sayfasında, cinsiyet ayrımcılığı içeren iş ilanları da yayınlanıyor. 

Erkek eleman arayan şirketlere dava açılabilir

Çoğu AB ülkesinde, cinsiyet ayrımcılığını yasaklayan yasalar var. ABD’de ise işe başvururken isim verme, fotoğraf ekleme zorunluluğu yok. Kişinin medeni haliyle ilgili sorular sorulması yasak. Peki Türkiye’deki yasalar ne diyor? Grubun üyelerinden, İstanbul Teknik Üniversitesi İşletme Fakültesi İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kadriye Bakırcı anlatıyor:

‘Cinsiyet ayrımcılığı, Anayasa’nın 10’uncu maddesinde belirtilen eşitlik, 17’nci maddesinde belirtilen maddi ve manevi varlığını geliştirme ve 48 ve 49’uncu maddelerinde düzenlenmiş olan kadınların çalışma hak ve özgürlüğünü ihlal ediyor. Bu durum, Uluslararası Çalışma Örgütü’ün 111 sayılı iş ve meslek bakımından ayrımcılığı yasaklayan sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler’in kadınlara yönelik her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılması sözleşmesinin 2. ve 11. maddelerine de aykırı. 

Erkek eleman aradığını belirten şirketlere başvuran kadınlar, reddedildiklerinde İş Kanunu’nun 5’inci maddesine dayanarak dava açabilir, işyeri ayrımcılık yaptığı için tazminat hakları doğar. 2003’te değişen İş Kanunu’yla; iş görüşmelerinde, işin devamında ve iş sözleşmesinin feshinde ayrımcılık yasaklandı. Fakat bir yaptırım öngörülmedi. İş ilanlarında ayrımcılıkla ilgili hiçbir düzenleme getirilmedi. 2005’te değişen TCK’da, ayrımcılığı yasaklayan bir düzenleme yapıldı ancak bu düzenleme, sadece yorum yoluyla uygulanabilir. Bir de TCK’nın 117. maddesinde, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali diye bir düzenleme var. Burada kadınların çalışma hak ve özgürlükleri engellendiği için, bence bu madde de uygulanabilir.’

TMMOB 2003’TE DAVA AÇIP KAZANDI

Türkiye Mühendisler ve Mimarlar Odası Birliği, 2003’te MTA’nın 75 erkek, 5 jeoloji mühendisi alacağını duyurması üzerine dava açtı. Dava sonucunda, Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı alındı. Ancak devlet kurumları tarafından benzer ilanlar verilmeye devam ediliyor.

Erkek mühendis arıyorlardı, şirketin merkezine şikayet ettim

Özdeş Bodur (Gıda Mühendisi) Birkaç ay önce, gıda sektöründe dünyada ilk 3 içinde olan şirketlerden biriyle görüştüm. Verdikleri ilandaki, en sondaki erkek olma koşulu hariç, tüm niteliklere sahibim. Yine de başvurdum. Birkaç hafta sonra, nitelikler sizinle örtüşmüyor yanıtını aldım. Bunun üzerine şirketin uluslararası sayfasına girerek, ‘Cinsiyet ayrımcılığını sadece yasaların izin verdiği ölçülerde mi yapıyorsunuz yoksa bu sizin genel tavrınız mı, eğer öyleyse Türkiye’deki yasalar buna izin vermiyor’ diye bir ileti yazdım. 1-2 hafta sonra, holdingin Türkiye’deki İK yetkilisi bana ulaştı. Konuştuk, bana bu pozisyonun aslında benim düzeyimin çok altında olduğunu, istiyorsam bu pozisyonu bana vereceklerini ama zaten benim istemeyeceğimi söyledi. ‘Neden özellikle erkek arıyorsunuz?’ diye sorduğumda, ‘Erkeklerle diyalogda olmanız gerekiyor’ dendi. Bu arada onlara neden ilanda erkek koşulunu belirttiklerini, başvuranlar arasından kadınları eleyebileceklerini söylediğimde, aslında öyle yaptıklarını, ancak ilanı veren yetkili yeni olduğu için hata yaptığını söyledi.

Israrla pazarlamada değil üretimde çalışmak istediğimi söyledim

Beyhan Tayat (Endüstri Mühendisi) Büyük bir otomotiv şirketine, üretim mühendisi ilanı üzerine başvurdum. Sizi pazarlama bölümüne alalım dediler. Pazarlama değil, üretimde çalışmak istediğimi söyledim. Bir hafta sonra istediğim bölüme kabul edildim. İşe başladım. Neden başta beni üretime almak istemediklerini sorduğumda, ‘atölyelerde çok sayıda erkek çalıştığı için’ yanıtını aldım. Yaklaşık bir yıl burada çalıştım ama atölyede hiçbir işçiyle problem yaşamadım.

Burası çok sıcak çalışamazsın dediler

Güneş Bodur (Metalurji Mühendisi) Başvurduğum işlerden birinde yüksek ısılı fırınların olduğu yerlerde çalışılacaktı. Bana ‘burası çok sıcak, siz çalışamazsınız, bir erkek alalım’ dediler. Başka bir yerde de, evli misiniz nişanlı mısınız sorularıyla karşılaştım. ‘Biz size yatırım yapacağız, evlenirseniz eşiniz burda yaşamayı kabul eder mi, bu riski alamayız’ dediler.

Erkek işçilerden hiç saygısızlık görmedim

Zeynep Tülin Özney (Elektrik Mühendisi) Bir süre önce yurtdışına gitmem söz konusu oldu. Ailem biraz karşı çıktı. Mezun olduğum okuldaki hocalarımdan destek aradığımda bana, ‘Ne işin var yurtdışında sen kızsın otur yerinde’ dendi. Ben işimi şantiyede yapmak istiyorum. Ancak mezun olalı 2 yıl geçmesine rağmen şantiye yüzü göremedim. Bilirkişilik yaptığım için, şantiyelere gidiyorum. Bugüne kadar erkek işçilerden saygısızlık görmedim.

Hoca bile mühendis beyler deyip duruyordu

Esma Şenel (Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Öğrencisi) Metalurji malzeme mühendisliği bölümündeki kız öğrencilerin sayısı çok az, yaklaşık 6’da 1 diyebilirim. Bir hocamız, sınıfta ders anlatırken sürekli ‘mühendis beyler’ diye hitap ediyordu. Hocayı uyardık. Bunun üzerine konuşmasını, ‘Mühendis hanımlar, beyler’ diye, alay eder gibi sürdürdü.

Rakamlar durumu özetliyor: Türkiye’de kadınların yüzde 24’ü çalışıyor. Bu rakam, 90’lı yıllarda yüzde 33’tü.

Avrupa’da ise kadınların yüzde 57’si çalışıyor. Türkiye’de hizmet sektöründe çalışan kadın oranı yüzde 57,5. Kadınların yoğunlaştığı bazı meslek alanları tekstil, öğretmenlik ve sağlık sektörü. Kadın yöneticilerin oranı ise sadece yüzde 1.

İşte grubun hedefi, yasalardaki dağınık hükümler yerine, bu konuda yoruma açık olmayan, yaptırımları da içeren tek bir yasa oluşturulması ve konunun takibini yapacak bir komisyonun korulması.