Azınlık dilleri masaya yatırıldı

Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV) Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği tarafından desteklenen ’Demokrasi ve insan hakları için Avrupa inisiyatifi’ programı kapsamında, ’Azınlık dillerinin kullanımına yönelik hukuki destek’ içerikli bir toplantı düzenledi.

Batman Hotel Turhan’da düzenlenen toplantıya, Midyat Süryani Kültür Derneği, Doğu ve Güneydoğu’da açılan Kürtçe dil kursları yöneticileri, Kürt dili enstitüsü yetkilileri, Dicle Üniversitesi Süryani ve Yezidi dili üzerine araştırmalarda bulunan akademisyenler, Adana ve Göksu Kafkas Derneği yetkilileri, Zaza kültürü üzerinde araştırma yapan akademisyenler ve bölge barosu avukatları katıldı.

Toplantıya konuşmacı olarak da İstanbul Barosu eski Başkanı Dr. Yücel Sayman, avukat Fethiye Çetin, avukat Tahir Elçi, TOHAV Genel Sekreteri Metin İriz, avukat Selim Okçuoğlu ve avukat İnna Akmeşe katıldı.

Toplantıda Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, Kişisel ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, Avrupa Konseyi Azınlıkların Korunması İçin Çerçeve Sözleşme, Bölgesel ve Azınlık Dilleri Avrupa Şartı, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller irdelendi. Ulusal mevzuat bölümünde ise, yabancı dil eğitimi ve öğretimi ile Türk vatandaşların farklı dil ve lehçelerinin öğrenilmesi hakkında Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı özel öğrenim kurumları yönetmenliği, Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerin öğrenilmesi hakkında yönetmelik gibi mevzuatlar irdelendi.
TOHAV Genel Sekreteri Metin İriz, özellikle azınlık dilinde eğitim ve yayın hakkına ilişkin ulusal ve uluslararası mevzuatlarda ne tip haklara sahip olunduğu konusunda tartıştıklarını ifade ederek, "Azınlıkların bu konudaki olanakları nedir, uygulamadaki zorluklar nelerdir? Bunları tartışıyoruz. Çok önemli veriler alıyoruz. Türkiye’nin müzakere sürecinde değiştireceği mevzuatlara ilişkin, en az buradan mevzuatın algılanışına ilişkin öneriler çıkmış olacak" dedi.

Türkiye’de Yezidi ve Süryaniler’in kurs açma yönünde şu anda bir taleplerinin olmadığını belirten İriz, "Bir başvuru yaptıkları zaman, başlarına ne geleceğini bilmiyorum. Kürtçe dil kursu başvurularında bürokrasinin ne zorluklar çıkardığını gördük. Yine aynı şekilde bürokrasi devreye girerek refleksini gösterecek ve zorluklar çıkarılacaktır. Ama bu anlayışın değişmesi lazım. Bekleyip göreceğiz" diye konuştu. TOHAV Gelen Sekreteri Metin İriz, Kürtçe dil kurslarının açılmasında bürokrasi tarafından çeşitli sorunlar çıkarıldığını söyleyerek, kurslarla ilgili görevlendirilen müfettişlerin objektif olmadığını, denetim görevinin müfettişlerden alınması gerektiğini savundu.

Süryani bilimci avukat Nesim Doru ise, Lozan Antlaşması gereği Süryaniler için gayri Müslim ifadesinin kullandığını kaydederek, Türkiye’de Süryaniler’in azınlık olarak görülmediğini söyledi. Türkiye’deki Süryaniler’in gayri Müslim statüsü içinde bulunmaları gerektiğini belirten Doru, "Süryaniler azınlık olarak görülmelidir. Bu anlamda bakarsak, dillerin geliştirilmesi için öngörülen her türlü düzenleme, Süryaniler için de geçerli olmalıdır" şeklinde konuştu.

Batman Barosu Başkanı avukat Zekeriya Aydın ise toplantıda, toplumun geleceği açısından sahip olduğu hukuk dünyası ve yasal durum hakkında beyin jimnastiği yapıldığını söyledi. Bu tip toplantıların çoğalması ve yaygınlaşmasının toplumun menfaatine olduğunu kaydeden Başkan Aydın, "AB sürecinde yasal düzenlemelerin altını toplumca dolduracağız. Sorun, yasaları yapmakla bitmiyor. Altını doldurmak gerekiyor. İlk adım atıldı" şeklinde konuştu.

İstanbul Barosu’ndan avukat Fethiye Çetin, toplantıda, AB sürecinde uluslararası standartları gözden geçirdiklerini ifade etti. Avukat Çetin, toplantıda sadece teorik konulara değinilmediğini, azınlıklar konusundaki standartlar, sözleşmeler, azınlık hakları konusundaki belgelerin tartışıldığını ve aynı zamanda deneyimlerin anlatıldığını kaydetti. Avukat Çetin, "Tartışmalar ışığında kendimize yeni modeller geliştireceğiz" dedi.