Zazaki dilinde şiir kitabı

Şair Halis Yurtsever'in Kürtçe'nin Zazaki (Dimili) lehçesinde kaleme aldığı 'Ez Kamire Biberbene' adlı kitabı Veng Yayınevi'nde yayınlandı. 1978 yılından beri Zazaki lehçesinde şiirler yazan Yurtsever, Zazaki'nin Kürt dilinin lehçeleri arasında 'nazik' ve edebiyat açısından da 'emekleme' döneminde bir dil olduğunu belirtti.

Kürt dilinin gelişmesi için ortak bir okuma ve yazma diline ihtiyaç duyulduğunu kaydeden Yurtsever, Türkiye'de Kürtçe'nin konuşulduğu bölgelerde ikinci resmi dil olması gerektiğini söyledi.

Bingöl'de yaşayan ve 28 yıl öğretmenlik yaptıktan sonra emekli olan Halis Yurtsever 1978 yılından bu yana yazdığı Zazaki şiirlerini 'Ez Kamire Biberbene' adlı kitapta topladı. Geçtiğimiz haftalarda Veng Yayınevi'nde yayınlanan kitabı ve Zazaki lehçesi üzerine Şair Yurtsever ile görüştük. Yaklaşık 30 yıldır Zazaki lehçesi üzerine yoğunlaştığını ifade eden Yurtsever, "İlk yazmaya başladığım dönemlerde şimdiye göre çok eksiktim. Zamanla kendimi eğittim, Kürtçe'nin Kurmanci ve Dimilki (Zazaki) lehçesi ile çalışmaya başladım. Kürt alfabesini iyi kullanmaya dikkat ettim. Elimden geldiğince bana yardımcı olacak yazarların yapıtlarından ve birikimlerinden faydalanarak kendimi ve dilimi geliştirdim" dedi.

Şiirlerinde barış ve kardeşliği işliyor

Kaleme aldığı Zazaki şiirlerinde Türkiye ve dünyadaki siyasal gelmişlerden her yazar gibi etkilendiğini söyleyen Yurtsever, şiirlerinin ana temasının barış, kardeşlik, insan hakları, doğa, hayvanlar ve bitkiler olduğunu belirtti. Toplumların etnik yapısından ve dillerinden dolayı 'öteki' olarak görülmemesi gerektiğini kaydeden Yurtsever, "Coğrafyamızda toplumumuz büyük acılar yaşamaya devam ediyor. Biz bu ülkede bin yıldır halkların özgürce ve kardeşçe yaşaması için mücadele eden bir halkın çocuklarıyız. Biz bu ülkede ikinci sınıf vatandaş olarak yaşamak istemiyoruz. Türkiye bir güller bahçesidir ve bu bahçede her renkte güller var bu güllerin kendi rengi, kokusuyla açması gerekiyor" dedi.

'Parçalanmışlıktan dolayı dil de zarar gördü'

Kürtçenin kadim ve zengin bir dil olduğunu söyleyen Yurtsever, "Kürt dili zengin bir dildir ama Kürtler arasındaki parçalanmışlıktan dolayı da büyük zarar görmüştür. Dilimizi ele aldığımız Kürtçenin ana lehçelerinden Kurmanci ve Sorani artık edebiyat dili haline gelmiş diyebiliriz. Bu iki lehçede önemli edebiyat eserleri ortaya çıktı. Örnek rahmetli Mehmed Uzun'un Kurmanci yazdığı romanlar bu anlamda çok önemlidir. Gori ve Lori ne yaz ki Kurmanci ve Sorani lehçelerine göre geri kalmış durumunda. Kürtçenin Dimilki (Zazaki) lehçesi ise Gori ve Lori'ye göre biraz daha şanslı durumda diyebiliriz. Çünkü Zazaki yazılan denemeler, şiirler, öyküler, hikayeler, romanlar yazılıyor. Mesela Deniz Gündüz'ün Zazaki yazdığı 'Pepuk' adlı romanı bu anlamda önemli. Gündüz romanında 'Pepuk Efsanesi'ni kendi halkına yeniden anlatmış" diye konuştu.

'Dilin gelişmesi için ortak yazı ve okuma dilinin olması gerekiyor'

Dimili'nin nazik bir dil olduğuna ve dilin edebi gelişimi açısından Dimili'nin emekleme döneminde olduğunu söyleyen Yurtsever, Dimili'nin bu özelliğinden dolayı Medler döneminde saray dili olarak kullanıldığını hatırlattı. Zerdüştlük'te kutsal yazıların toplandığı Avesta'da da Dimili'nin kullanıldığına işaret eden Yurtsever, "Tüm bu örnekleri de bilerek genel olarak Kürtçe'nin özel olarak da Dimili'nin edebiyat dili haline gelmesi için çok çalışmamız gerekiyor" dedi. Kürtçe'nin ve daha hızlı gelişebilmesi için biran önce ortak bir alfabe ve yazı dilinin olması gerektiğine vurgu yapan Yurtsever, Kürtlerin ortak bir okuma ve yazma dilinin Kürtçe'nin gelişimi açısından önemine dikkat çekti. Dimili'ye el atan, sahiplenen kişilerde artış olduğunu da sözlerine ekleyen Yurtsever, "Tüm duyarlı kişi ve kurumlara da çağrım; çevrelerinde, komşularında, köylerinde ve yaşadıkları tüm alanlarda deyimlerin, masalları, kavramları, tekerlemeleri, klamları kayıt altına alınsınlar. Kürtçe'nin bugünlere taşınmasında Dengbejler ve Cirokbejler yeri unutulmamalıdır.

Dilimiz kulaktan kulağa, nesilden nesile böyle aktarıldı" diye konuştu.

'Kürtçe ikinci resmi dil olmalıdır'

Kürtçe'nin konuşulduğu illerde, bölgelerde Türkçe'nin yanı sıra kesinlikle ikinci resmi dil olarak kabul edilmesinin önemine dikkat çeken Yurtsever, "Kürtler bu ülkede 25 milyon nüfusa sahip bir halk. Türkiye nasıl Balkan'larda, Kosova'da, Irak'ta soydaşları için haklar istiyorsa. Bunu kendi vatandaşları için de istemeli. Kürtçe kesinlikle ikinci resmi dil olmalıdır. Bununla birlikte Kürt dilinin gelişimi önündeki tüm engeller kaldırılmalıdır" dedi. Yurtsever, Zazaca yerine 'Dimilki'nin kullanılmasını daha uygun gördüğünü söyleyerek, Zazaca'nın bir yakıştırma olduğunu söyledi. Yurtsever, "Ben kendime Zaza değil Dimili, kullandığım dile ise Zazaca değil Dimilki diyorum. Çünkü 'Zazaki' bize yani Dimililere bir yakıştırmadır. 'Zaza'nın anlamı 'Doğurdu doğurdu'dur ve bu da sadece bize bir yakıştırmadan ibarettir" dedi.