Van'da, teknik özelliklerine göre 4 gruba ayrılan ve günümüzde sadece 4 adeti ulaşabilen tarihi 'Van Evleri'nin, 'Örnek Van Evi ve Çevre Düzenlemesi' projesi ile gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniliyor. 

Bir ve iki katlı olarak geleneksel kerpiç malzeme ile inşa edilen evlerinin ilk örnekleri, tarihi Van Kalesi'nin güneyinde yer alan üç tarafı surlarla çevrili Eski Van Şehri'nde görülüyor. Eski Van Şehri'nde arazinin sınırlı olmasından dolayı evler bitişik nizamda inşa edilirken, günümüzde Van şehrinde ise her ev bağımsız olarak ayrık nizamda, bahçe, hayat ve sokak ilişkisi içinde düzenli olarak inşa ediliyor. Anonim mimari tarzında mahalli ustalar tarafından inşa edilen Van evlerinin örtü sistemi ise düz damlı olarak yapılıyor. 

Van Valiliği'nin 'www.van.gov.tr' internet adresinden edinilen bilgilere göre, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasının ardından Ruslar ve Ermeniler'in bölgeden 1918'de çekilmesiyle eski ve günümüz Van Şehri'nde bulunan tüm mimari yapıların yakılıp yıkıldı. Günümüz Van Şehri'ndeki evlerin çoğu yeniden onarılarak bir kısmı günümüze ulaştırılırken, Eski Van Şehri içindeki evlerin yıkıntılarının günümüzde mevcut olmadığı kaydedildi. Van Valiliği'nin hazırladığı 'Tuşba Sanat Merkezi' projesi kapsamında eski Van Şehri'nin yeniden gün yüzüne çıkarılması hedefleniliyor. 1990 yılına kadar, günümüz Van şehrinde sayıları 20 olan tarihi Van evlerinin bugün ayakta kalanların sayısının 4 olduğu açıklandı.

VAN EVLERİ 'İÇ SOFALI PLAN TİPİ' TİPOLOJİĞİNDE YER ALMAKTADIR 

Türkiye'de özellikle 1940 yılından günümüze kadar geleneksel evlerin hızla yok olması karşısında, birçok araştırmacı ve bilim adamının Anadolu'da geleneksel evleri inceleyerek belgelediği bilgisine de yer veren internet sitesi, "Van evinin tümü 'İç Sofalı Plan Tipi' tipolojiği içerisinde yer almaktadır. Eski Van Şehri'ndeki evler, diğer yapılarla birlikte şehrin genel mimarisini oluşturur. Evler, tek ve iki katlı olarak bitişik nizamda düz damlı olarak kerpiç ana malzemesi ile inşa edilmiştir. 1918 yılından sonra günümüz Van Şehri'nde oluşan evler arazinin genişliğinden dolayı, Eski Van Şehri'ndeki evlerin aksine bağımsız olarak ayrık nizamda yapılmıştır. Her ev, bahçe, hayat, tandır evi, ahır, samanlık gibi tamamlayıcı bölümlerden oluşmakta, çevresi ihata duvarı ile çevrelenmiştir. Evlerin tamamlayıcı bölümlerinin durumu, fonksiyonel yapısı, büyüklüğü, kat adedi gibi unsurlar dikkate alındığında, Van evlerini 'İç Sofalı Plan Tipi' olarak kendi arasında iki grupta değerlendirmek mümkündür" denildi. 


ÖRNEK VAN EVİ VE ÇEVRE DÜZENLEMESİ PROJESİ 

Tarihi Van Evleri'nin mimarı özelliklerinin korunması, tanıtımı ve gelecek kuşaklara sağlıklı bir şekilde aktarılmasını sağlamak amacıyla, Van Valiliği ve Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından ortaklaşa "Örnek Van Evi ve Çevre Düzenleme Projesi" hayata geçirildi. Tarihi Van Kalesi'nin kuzeybatısında hayata geçirilen proje kapsamında bir örnek Van evi (Çift Katlı Cumbalı Ev), beş geleneksel dükkan, bir tandır evi, dört adet bölge mimarisine uygun köprü, bir Van Kahvesi ve çevre düzenlenmesi ile tamamlandı. Bu proje dahilindeki tüm yapı birimlerine işlevsellik kazandırılarak, başta yöre halkı olmak üzere, yerli ve yabancı turistlere hizmet verdiği belirtildi. 

Değişik planlarda ve formlardan inşa edilmelerine rağmen, işlevsellik olarak birbirleriyle benzerlik gösteren evler, teknik özellikleri olarak 4 gruba ayrıldığı belirtilerek, "Tek katlı, çift katlı cumbasız, çift katlı cumbalı ve özel evler olarak ayrılan tarihi Van Evleri, Van'ın geleneksel mimarisinin günümüze taşıyan önemli unsurlardır. Tarihi Van Kalesi'nin güneyinde bulunan eski Van şehri, çarşıları, sokakları, mahalleleri, han, hamam, taş döşeli caddeleri yanında Van Evleri ile Osmanlı kentlerinin tipik özelliklerini taşımaktadır" denildi.