(Mekteb-i Sultani) Galatasaray Lisesi'nin Kuruluş Belgesi

Galatasaray Lisesi, Mekteb-i Sultani ismiyle Osmanlı'da Batılılaşma döneminin ve Tanzimat uygulamalarının bir sembolü olur. Osmanlı'da hukuksal, siyasal, ve sosyal alanda gerçekleştirilecek yenilikleri yaşama geçirecek aydın kadrolara ve bu kadroların yetiştirilmesi için, geleneksel eğitimin dışında batılı programları da bünyesinde barındıran bir eğitim kurumuna ihtiyaç vardır. Bu amaç doğrultusunda 1 Eylül 1868'de sultan Abdülaziz'in katıldığı bir törenle Mekteb-i Sultani adıyla faaliyete geçer. Dönemin Paris Büyükelçisi Cemil Paşa ile Hariciye Nazırı Fuad Paşa 'nın çabalarıyla kurum Fransa'daki lise eğitimine denk ve aynı kalitede öğrenci yetiştirir. Ve bu öğrencilerin arasında katolik, ortodoks ve musevi öğrenciler de vardır. 9 - 12 yaşlarında, öğretime başlayabilen bu öğrenciler dil durumlarına göre Fransızca ya da Türkçe hazırlık okumaktadırlar. 1908 yılında müdür Tevfik Fikret Bey 'in yaptığı yeniliklerle; ilk, orta ve lise için 3'er yıllık program hazırlanarak eğitim süresini 9 yıla çıkar. Ayrıca Farsça, Arapça, İtalyanca, Latince, Rumca, Ermenice ve Almanca dersleri isteğe bağlı olarak seçmeli ders statüsüne getirilirken, piyano ve keman dersleri de programa dahil edilir.

1924 yılında kurum, Galatasaray Lisesi adıyla ve Cumhuriyet devrimlerine uygun olarak eğitime başlar. Tenefüslerde Fransızca konuşma zorunluluğu kaldırılır ve genel kültür dersleri Türkçe verilmeye başlar. 1967 yılında okula kabul edilen kız öğrenciler için Feriye Sarayları hizmete açılır. Bir yıl sonra Mektebi Sultani'nin 100. Kuruluş yılı kutlamaları nedeniyle dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Charles De Gaulle liseyi ziyaret eder. 1975'de ise kurum, Anadolu Lisesi konumuna getirilir ve eğitim 8 yıl olur. Son olarak, 14 Nisan 1992 yılında Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterand ile 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal arasında imzalanan protokolle ilkokul ve üniversite eğitimini de kapsayan Galatasaray Eğitim Öğretim Kurumu (GEÖK) hayata geçirilir.
Mekteb-i Sultani’nin kuruluş belgesinin transkıribesini ve özetini saygıdeğer kenthaber.com okuyucularına arz ediyorum. 1

Atûfetlü Efendim Hazretleri

Sâye-i muvaffakiyet-vâye-i cenâb-ı Pâdişâhî’de bu kerre te’sîs ve teşkîl buyurulan Mekteb-i Sultânî içün Paris Sefâret-i Seniyyesi ma‘rifetiyle kontratoları bâ-tanzîm geçenlerde Dersa‘âdet’e gönderilmiş olan İkinci Direktör Mösyö Levistal ve Mekteb Müdürü İnyö ve Müdür Kâtibi Mösyö Peti mekteb-i mezkûrun ta‘mîri cihetiyle hâricden beytûtete mecbûr olarak bunların me’kûlât masârıfı hâne kirâları dahi taraf-ı Devlet-i Aliyye’den tesviye ve îfâ olunmak cümle-i mukâvelâtdan idüğüne binâ’en mûmâ-ileyhimin Dersa‘âdet’e vürûdlarından alafıranga şehr-i nisan nihâyetine değin işlemiş olan ma‘aş ve hâne kiralarıyla me’kûlât masârıfları sekiz bin üçyüz bir Frank yetmiş santime bâliğ olmağla meblağ-ı mezbûrun ve bundan böyle ber-mûceb-i kontrato verilecek ma‘aşların Bank-ı Osmânî tarafından kendülerine îtâsı ifâdesine ve mekteb-i mezbûr içün Dersa‘âdet’de mübâya‘a ve tedârikine ve Fransa’dan celbine lüzûm görülen elbise ve eşya bahası iki yüz doksan bir bin Frank’a bâliğ olup bu eşyadan Fransa’ya sipariş iktizâ edenler sefâret-i müşâru’n-ileyhâya bildirilmiş ve bunların der-dest-i irsâl idüğü istihbâr kılınmış olduğundan akçesinin ve burada mübâya‘a olacak eşya esmânının sûret-i tesviyesi hakkında mekteb-i mezkûr müdürü mûmâ-ileyh Mösyö İnyo tarafından vârid olan varakanın sûreti gönderildiğine dair Altıncı Dâ’ire Riyâseti Vekâleti’nin iki kıt‘a tezkiresi melfûfuyla beraber arz ve takdîm kılınmış olmağla mûmâ-ileyhimin ma‘aş ve hâne kiralarıyla masârıf-ı sâ’irelerinin mâh be-mâh zikr olunan eşya bahasının vakt-i mu‘ayyende Bank-ı Osmânî tarafından îfâ etdirilmesi husûsunun Mâliye Nezâret-i Celîlesi’ne havâlesi hakkında her ne vechile emr ü irâde-i seniyye-i hazret-i şehinşâhî müte‘allik ve şeref-südûr buyurulur ise âna göre hareket olunacağı beyânıyla tezkire-i senâverî terkîm kılındı efendim fî 17 Muharrem sene 85



Ma‘rûz-ı çâker-i kemîneleridir ki
Hâme zîb-i tevkîr olan iş bu tezkire-i sâmiye-i hidîvâneleriyle evrâk-ı ma‘rûza manzûr-ı âlî-i hazret-i Pâdişâhî buyurulmuş ve husûs-ı mezkûrun ber-vech-i istîzân nezâret-i müşâru’n-ileyhâya havâlesi müte‘allik ve şeref-sünûh buyurulan emr ü irâde-i mekârim-‘âde-i cenâb-ı mülûkâne îcâb-ı celîlinden olarak evrâk-ı merkûme yine savb-ı sâmî-i âsafânelerine i‘âde kılınmış olmağla ol bâbda emr ü fermân hazret-i men lehü'l-emrindir fî 18 Muharrem sene 85

Galatasaray Lisesi'nin Kuruluşu Belgesinin Özeti: Galatasaray Lisesi (Mekteb-i Sultânî) 11 Mayıs 1868 tarihinde resmen kurulmuştur. Okul yöneticileri olarak Fransa'dan getirilen İkinci Direktör Mösyö Levisnal, Okul Müdürü İnyo, Müdür Kâtibi Mösyö Peti'nin yiyecek, kira ve maaşları ile Fransa'dan satın alınacak elbise ve eşya giderlerinin Osmanlı Devleti tarafından karşılanması ve Osmanlı Bankası kanalıyla ödemelerinin yapılması için Padişah emri.

Hicrî: 18.M.1285 / Milâdî: 11 Mayıs 1868


Kaynak

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Dosya Usûlü İrâdeler Tasnifi, Numara:62 (1-50)