İzmir’in, Bergama ilçesinde yapımına 1995 yılında başlanan ve bugüne kadar 53 trilyon lira harcanan Yortanlı Barajı, Sit Kurulu’nun verdiği iki farklı karardan dolayı açılamıyor.

Proje aşamasında barajın yapımına destek veren kurul barajda su tutulmasına karşı çıkıyor. Gerekçe olarak “dünyanın doğa tarafından en iyi korunmuş ve en sağlam kalabilmiş sağlık yurtlarından biri” olarak nitelendirilen 1800 yıllık Allianoi Antik Kenti’nin sular altında kalacak olmasını gösteriyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi Güler’e göre; baraj bölgede 250 bin kişiyi ilgilendiriyor. Barajın hizmete girmesiyle su sıkıntısı çekilen bölgede tarımın gelişeceği ifade ediliyor. Bu görüşü savunanlara göre verim 8 kat artacak ve yılda 22 trilyon lira gelir elde edilecek. Kalıntıları korumak için kurulan Allianoi Girişim Grubu Sözcüsü Avukat Arif Ali Cangı ise, barajı kurtarmak için çözümün şu anda mümkün olmadığını söylüyor. Cangı, başka bir baraj yapılabileceğini; ama 2 bin yıllık bir Allianoi’nin tekrar yapılamayacağını belirtiyor.

Bugüne nasıl gelindi?

Yortanlı Barajı’nın gövdesindeki kazı ve dolgu inşaatı 1995 yılında İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun verdiği izinle başladı. Barajın içinde kalan tarihî kalıntıların kurtarılması için Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Devlet Su İşleri (DSİ) arasında 11 ek protokol imzalandı. Protokoller çerçevesinde DSİ kalıntılar için 3 trilyona yakın kaynak ayırdı. Bu süre zarfında kazı grubu, 1998 yılından sonra bölgedeki Allianoi Termal Kalıntılar üzerinde geniş kazı çalışması yaptı. Bu çalışmalarda birçok eser günyüzüne çıkarıldı. Çalışmalar sürüyor.

Yapımı tamamlanan Yortanlı Barajı’nda koruma kurulunun 2001 ile 2005 yılı Ekim ayında verdiği farklı kararlardan dolayı su tutulmuyor. 2001’de İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu söz konusu antik yerleşimin baraj gölü dışına çıkarılmasını kararlaştırırken, 2005 yılındaki 2 Numaralı Kurul; alanın ‘dünya mirası literatürüne girebilecek nitelikte korunması gerekli kültür varlığı olduğu ve çözüm bulununcaya kadar su tutulmamasına karar verdi.

Konu Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne geldi. Turizm ve Kültür Bakanı Atilla Koç, “daha dün bu konuda olur diyenlerin bugün olmaz dediğini” belirterek bürokratlarına dert yandı. Sorunun çözüme kavuşturulması için üniversiteden uzmanlar görevlendirildi.


‘Antik kent mi, değil mi?’ tartışması

Yortanlı Barajı’nın su tutmasını isteyen ve istemeyenler iki gruba ayrılıyor. DSİ 2. Bölge Müdürü Ayhan Sarıyıldız’a göre; “bölgede nereyi kazsan ya mezar çıkıyor ya da bir kalıntı”. Kazı bir sınır içinde tutulmazsa sürekli genişliyor. Sarıyıldız ayrıca, “Kültür Bakanlığı buraya tarafsız bakan profesörlerden oluşan bir ekibe konuyu inceletecek. Burada barajın yapılmasını istemeyen bir lobi var.’’ diyor. Kazının başkanlığını yapan Yard. Doç. Dr. Ahmet Yaraş buranın bir antik kent olduğunu ve kültürel bir değer teşkil ettiğini savunuyor. Yaraş’a göre; kalıntıların kurtarılması için barajın gövdesinin bulunduğu yerin değişmesi lazım. DSİ bu görüşe karşı çıkıyor. DSİ yetkilileri, ‘’Baraj şu anda 80 bin dönüm yeri sularken, biten barajın gövdesi değişmesi halinde bu rakam 4-5 bin dönüme düşer. Barajın da bir anlamı kalmaz.’’ diye konuşuyor. Bergama Müzesi yetkilileri ise, kalıntıların kazı grubunun iddia ettiği gibi antik kent olmadığını ve Romalıların Anadolu’da birçok yerde bu tip termal tesis yaptığını iddia ediyor. Yetkililere göre; kalıntıların bulunduğu yer sel baskınlarına müsait olduğu için burada zamanında antik kent kurulması zaten imkansız. Ayrıca antik kent birçok yapıdan oluşur. Bu yerde bu yapıların birçoğu bulunmuyor.

Kazı ekibine göre, barajın yeri değişmeli

Bergama’da bir kısmı günışığına çıkarılan ve tarihin en eski sağlık merkezlerinden biri olarak bilinen antik Allianoi kentindeki eserleri kurtarma çalışmaları sürüyor.Kazı ekibi Allianoi’nin sular altında kalmaması için Yortanlı Barajı gövdesinin yerinin derhal değişmesi gerektiğini savunuyor. Bu görüşe karşı çıkan DSİ ise “Yer değişikliği olursa barajdan su alacak tarım arazisi 80 bin dönümden 4 bin dönüme düşer.” diyor.