Lâdes

Zaman: 1453 yılı, İlkbahar.
Mekân: Konstantinopolis.

Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu büyük oranda toprak kaybına uğramış, pây-ı taht Konstantinopolis, 1500 hektarlık dar bir alana, sur içine hapsolmuş, hinterlandını kaybeden kentin ekonomisi çökme noktasına gelmişti. Osmanlı’nın kudretli padişahı Fatih Sultan Mehmed kenti kuşatmıştı ve kent neredeyse düştü düşecek durumdaydı. Halk panik içindeydi. Sur içindeki sarnıçlarda yeterli oranda su bulunsa da artık yelkenli gemiler kente Mısır’dan buğday, pirinç, Ege adalarından şarap ulaştıramıyor, kıtlık, gün be gün artıyordu. Haliç’in karşı yakasındaki Ceneviz banker ve tüccarlarına ise hiç güven olmaz; onlar kendi çıkarları neredeyse o yana meyleder, kuvvetlinin yanında yer alırlardı.

Böylesine muhataralı bir dönemde, -tevâtür de olabilir- Ayasofya’da râhipler toplanmış, kendilerine göre çok önemli bir hususu tartışıyorlardı: Meleklerin cinsiyeti nedir? Onlarda da dişi ve erkek özellikleri, ayrımı var mıdır?

Böylesine bir ortamda, böylesine bir tartışmayı aklınız, mantığınız alıyor mu? Bana sorarsanız, biz erkekler sevdiğimiz kadına ‘’Meleğim’’ dediğimize göre bütün melekler dişidir.

Şaka bir yana, aradan 560 yıl geçiyor…

Zaman: 2013 yılı, Sonbahar.
Mekân:  Ankara.

Türkiye Cumhuriyeti’nin Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Din İşleri Yüksek Kurulu toplantı hâlinde. Bir vatandaşın sorduğu ‘’lâdes’’ konusunu tartışıyorlar. Lâdes oynamak câiz midir, değil midir? Sonuçta bir karara ulaşıyorlar. El cevab:

‘’Taraflardan bir kimsenin kazanıp, diğerinin kaybetmesi esasına dayanan tüm oyunlar HARAM kılınmıştır. Bir taraf karşılıksız olarak kaybederken, diğer taraf da hak etmeden kazanmaktadır. Bu özellikleri taşıyan LÂDES oyunu da bir tür kumar niteliğindedir.’’ Nokta…

Arkadaşlar! Düşünebiliyor musunuz? Sistematik düşünce sisteminin geçerli olması gereken dünyamızda, devlete bağlı bir daire ne mene kararlar alabiliyor. Ayrıca, vatandaşın özel yaşamını ilgilendiren konulara devletin burnunu sokması nasıl izah edilebilir?

***

Lâdes, gelenekselleşmiş, topluma mâl olmuş, daha ziyade çocuklar arasında oynanan, hâfızaya ve kısmen zekâya dayanan bir aldatmaca oyunudur. İki kişiden biri, sofradaki tavuğun göğsünden çıkan çatal biçimindeki köprücük kemiğini eline alır. Bir ucundan kendisi tutar ve öbür ucunu karşısındakine tutturur. ‘’Lâdesim lâdes olsun mu?’’, ‘’Olsun’’ derler ve kemiği kırarlar. Oyunun amacı diğer kişinin eline bir şey verip onu tongaya düşürmektir. Kişi, rakibin kendisine verdiği şeyi alırken ‘’aklımda’’ derse oyun devam eder. Karşı taraf tongaya düşer ve aklımda demeden verilen şeyi alırsa ‘’lâdeees’’ diyerek oyun bitirilir. Babalar oyunu çocuklarıyla oynarsa, bir süre sonra yenilmek ve çocuğunu sevindirmek amacıyla ‘’Kızım bana bir su verir misin?’’ der; kız babamı kandıracağım diye sevine sevine mutfağa koşar. Ne var ki abla bu numarayı yutmaz, ‘’Baba mâsuzcuktan yapıyorsun dii mi’’ diye sızlanır. Bu gibi aile içi davranışlar yaşama renk katar.

Bunun neresi kumardır, anlamış değilim. Ama onlar, bu gibi muzipliklerden, yaşamın renklerinden hiç mi hiç hoşlanmazlar. Ciddî ciddî böyle safsatalara kafa yorar, kararlara varırlar.

***

İş bu kadarla kalsa yine de şükredin. Başbakan, parti delegelerinin toplandığı Kızılcahamam kampında, ‘’Artık devlet eliyle at yarışı, spor toto ve millî piyango gibi şans ve bahis oyunları düzenlenmeyecek’’ şeklinde bir açıklama yaptı.

Millî Piyango, 1926 yılında çıkan özel kanunla, ülkeye yeni uçaklar kazandırma amacıyla ‘’Tayyare Cemiyeti’’ (Türk Hava Kurumu) tarafından tertiplenmeye başladı. Bugün millî piyango başta olmak üzere, sayısal loto, süper loto, kazı kazan, 10 numara, iddaa gibi oyunlardan devlet hazinesinin yıllık hâsılatı 41 milyar, 258 milyon lirayı bulmuş durumda.

Ne var ki hiç şüpheniz olmasın. Devlet çok yakında altın yumurtlayan tavuğunu kesecek ve özel sektöre, hatırlı birine devredecek.

HÂMİŞ

Bugün 10 Kasım. Yüce Atatürk’ün fâni dünyadan sonsuzluğa göçtüğü, ama kalbimizde yaşamaya devam ettiği gün. Su gibi geçen 75 yıl…

O olsaydı bu yazı yazılmayacaktı.

yerguvenc@gmail.com