Rus ve Sovyet Edebiyatı (106)

Andrey Andreyeviç Voznesensky

Voznesensky 2008’de

12.Mayıs.1933-1.Haziran.2010 tarihleri arasında yaşamış Moskova doğumlu Voznesensky, Robert Lowell tarafından, çağımızın her hangi bir dilde yazan en büyük ozanlardan biridir diye niteleniyordu. Sovyet döneminin en serbaz yazarlarındandı ve bir defasında Sovyetlerde yumuşama dönemini başlatmış olan ve kendisini seven Krutçev’den bile ülkesinden kovulma tehdidi almıştı. Ölümünden önce hem eleştirmenler hem de kamuoyu tarafından “yaşayan klasik” ve “Sovyet aydınlarının ikonu ilân edilmişti. Mühendislik profesörü olan babası II. Büyük Savaş sırasında Ordu hizmetinde çalışırken annesi ona edebiyat zevki vermeye çalışıyordu. 14 yaşında iken Mayakovsky ve Neruda’dan esinlendiği şiirlerini gönderdiği Boris Pasternak onu büyük bir şevkle desteklemişti. İlk şiirleri 1958’de yayınlandı. Tarzı, Sovyetlerdeki çağdaşlarından farklı olup mecazî ifadeler ve simgelerle gerçek çağdaş insan arayışında idi. “Ben Goya’yım” şiirinde savaş dehşetini sembollerle güçlendirmeyi başarmış ve ilhamını 1957 yılının bir gecesinde çıkan yangından aldığı “Mimarlık Enstitüsündeki Yangın” adındaki şiirini: “Mimarlığın kendi içinde yandığını” hissederek yazdıktan sonra şair olduğunu söylemiştir. Yevtuşenko ve Ahmadulina ile birlikte stadyumlarda binlerce hayranına şiir okuma seansları düzenliyordu. 1960’ların yumuşama yıllarında sık sık Fransa, Almanya, İtalya, ABD ve diğer ülkelerde geziler yaptı. Bir defasında Londrada Laurence Olivier ve Paul Scofield ile birlikte şiir okuma yarışmasına katıldı. ABD’de ona Kremlin’in kültür elçisi gözü ile bakılıyordu. Allen Ginsberg, Arthur Miller ve Marilyn Monroe ile tanışmıştı. 1968’de Sovyetlerin Çekoslavakya’yı işgâlini eleştirdi. Pek çok çağdaş sanatçı ile arkadaşlığı eserlerinde yer aldı. “Milyonla Kızıl Gül” şiiri, 1984’de ünlü Rus mezzo sopranosu Alla Pugaçeva tarafından okunmak üzere şarkı haline getirildi. 1979’da yazdığı “Juno ve Avos”, Aleksey Rybnikov’un bestelediği ve Alaska ve Kaliforniyayı kolonileştirmeyi planlamış Rus Devlet adamı Nikolay Rezanov’un hayatının anlatıldığı rock operaya temel olmuştur. Tiyatro oyunları haline gelen “Dünya Karşıtları” gibi başka şiir demetleri de vardır. Bu sayılanlar dışında “Üçgen Armut”, “İlk Ayaz”, “Onuru Lekelenmiş Efendi”, “Meşe Yaprağından Viyolonsel”, “Duvara Saplanmış Ok”, “Sığ bir Cennet”, “St. Francisco Şiir Okumaları”, “Parabolik Ballad”, “Bakış”, “Rus-Amerikan Romansı”, “Sömürüler ve Ödüller”, “Bir Ballad” (Doktora tezi olarak yazılmış), “Sen de kimsin”, “Lâstik Ruhlar”, “Kendi Portresi”, “Şarkı”, “Çağdaş Doğa” isimli eserleri vardır. Yazar son yıllarını ağır hasta, felçli ve inzivada geçirdi. 1.Haziran.2010’da vefat etti; Moskova, Novodeviçi Kabristanına defnedildi.

Lyudmila Stefanovna Petruşevskaya

Lyudmila S. Petruşevskaya

Çağımızın en iyi Rus yazarlarından olarak bilinen Moskova, 26.Mayıs.1938 doğumlu roman ve oyun yazarı Petruşevskaya psikolojik çözümlemeleri ve zaman zaman Anton Çehovvârî mizahî süslemeleri ile çağın postmodernist trendlerini kaynaştırmıştır. 1979’da, en popüler Rus çizgi filmlerinden “Masalların Masalı”nın senaryo yazılımına katılmıştı. 1998’de de “Rusya Açık Çizgi Film Festivalinde jüri üyeliği yaptı. 1993’de “Vakit: Gecedir” povestini İngilizceye çeviren Britanyalı Sally Laird ile röportaj yaparken şöyle demişti: “Rusya “Kadın Homeroslar”ın ülkesidir. Hiç bir şey uydurmadan kendi öykülerini şifahen anlatan kadınların... Bunlar harikulâde yetenekli öykü anlatıcılarıdır. Ben hep onları dinleyerek eserlerimi vücuda getiririm. Petruşevskaya’nın öykülerinin, kıskanç komşular, bencil gençler, aşırı şefkât ve koruyuculukla çocuklarının yaşamlarını heder eden ebeveynlerle dolu acayip ve soğuk bir ortamı yansıtmasına karşın kolay okunmasına bu bakımdan şaşmamalıdır. Eserlerinden her ikisi de “Rus Kitapçılar Ödülü”ne aday gösterilmiş “Vakit: Gecedir” (1992), “Bir Numara” adlı romanları ve küçük hikâye ve monologlar derlemesi olan “Ölümsüz Aşk” en göze çarpanlardır. 1980’ler sonlarından beri oyunları, öyküleri ve romanları 30’dan fazla yabancı dile çevrildi. 2003’de, Alman girişimcisi ve sanat hâmisi Dr.Alfred Carl Toepfer’in Vakfının Rus Edebiyatı üzerine ihdas ettiği “Puşkin Ödülü”ne lâyık görüldü. 2009 Ekiminde ABD’de “Penguin Books” tarafından yayınlanan “Bir Zamanlar Komşusunun Bebeğini Öldürmeye Niyetlenen bir Kadın Yaşardı” adlı son öykü derlemesi 2010’da en güzel hikâye derlemesi olarak “Dünya Kurgu Ödülü” kazandı. Yayıncı bu kitabı, Rusya’daki Sovyet ve Sovyet sonrası dönemlerinin soğuk ortamını allegorik ögelerle aydınlatan en güzel eser diye değerlendirmiştir. 1960’larda başladığı şarkıcılık kariyerini hâlâ kendi yazdığı güftelerle sürdürmektedir. Başarılı bir ressam olarak da yaptığı tablolar (portreler, nüler, manzara resimleri) Tretyakov Galerisi, Puşkin Güzel Sanatlar Müzesi, Devlet Edebiyat Müzesi gibi sanat kurumlarında sergilenmektedir.

Dmitri Aleksandroviç Prigov

Dmitri Aleksandroviç Prigov

Moskova, 5.Kasım.1940 doğumlu yazar ve ressam Prigov da Sovyetler döneminde sert muhalefeti ile tanınmış, 1986’da kısa bir süre ruh hastalığı tedavisi için hastanede kalmıştı. Delikanlılığında şiirle uğraşmış; heykeltraş öğrenimi almıştı. Sonra mimarlık mesleğine döndü; aynı zamanda Belediye parkları için heykel tasarımları yapıyordu. Dostu Lev Rubinstein ile birlikte izleyenleri düşündürmeyi estetiğin önüne alan “Conceptual Sanat”ın öncüleri olmuşlardı. Gerek görsel sanatlarda gerekse kendini tümüyle adayacağı şiirde bu tarzı benimsemişti. 1975’den beri Sanatkârlar Birliği üyesi idi. Çok doğurgan bir ozandı. Vefatına yaklaştığı 2005’de 36.000 şiir yazmış bulunuyordu. Komünist dönemin bitimine kadar şiirlerini samizdat (kaçak yolla) Slav göçmenlerin bulunduğu yabancı ülkelerde yayınlattı. 1986’da, gelip geçene şiirlerini dağıtırken KGB tarafından yakalanınca akıl hastanesine tıkıldı. Bella Ahmadulina gibi hatırlı ozanların protestoları üzerine serbest bırakıldı. 1987’den itibaren eserlerini serbestçe yayınlamaya ve sergilemeye başladı. Tasarımları Moskova projeleri çerçevesinde “Resmî olmayan Sanat” ve “Çağdaş Sanat” olarak sunuldu. 1988’de ABD’de, Chicago “Struve Galerisi”nde de sergi açtı. 1991’de Yazarlar Birliğine katıldı. “Moskova’da Yaşam” ve “Sadece Benim Japonum” romanlarını ve bir çok oyun ve deneme yazdı. Resimler, görüntü sanatları ve müzik eşliğinde oyun tasarımları yaptı. Filozof Mihail Epstein ile birlikte, Sovyet dönemi ve sonrası sanata egemen olan “absürdizm”e karşı “yeni içtenlik” kavramını getirdi. 1993’de “Alfred Toepfer Vakfı”nın “Puşkin Ödülü”nü, 2002’de Boris Pasternak Ödülü’nü kazandı.

16.Temmuz.2007’de Moskovada, kâlp sektesi sonucu yaşamını yitiren Prigov’u tanıtıcı bir sergi Hermitaj Müzesi tarafından 2011’de Venedik 54. Bienalinde sunulmuştur.

Tatyana Nikitiçna Tolstoya

Tatyana Tolstoya 2008’de

Tolstoy ailesinden gelen roman , deneme yazarı, yayıncı ve TV sunucusu Tolstoya 3.Mayıs.1951’de Leningrad’da doğdu. Büyük babası “Pyotr I.” ve başka romanların yazarı, “Kızıl Kont” diye anılan Aleksey Nikolayeviç Tolstoy’du ve aile büyükleri arasında pek çok başka yazar ve ozanlar vardı. Leningrad Devlet Üniversitesinde klasik diller öğrenimi aldı. 1980 başında Moskova’ya taşınıp “Nauka” yayınevinde çalışmaya başladı. Çok popüler olacak küçük öykülerinden ilki “Avrora” dergisinde yayınlanan “Altın Sundurma Üstünde” ile edebî kariyerine başladı. 2000’de yayınlanan “Kys” romanı edebî kinaye ve eğretilemerle (istiare) doldurulmuş distopyen bir eserdi. Tolstoya, bir Rus televizyon şov’u olan ve Rus kültür ve siyaset simaları ile söyleşi yapılan “Skandallar Okulu”nun çok başarılı bir sunucusu oldu. Yıllarının yarısını Üniversite okutmanlığı yaptığı ABD’de geçiriyordu. “Beyaz Duvarlar” (2007) adında başka bir küçük öykü derlemesi de vardır.