Nazım Hikmet’e İade-i İtibar!..

Evrensel boyutlara ulaşmış Nazım Hikmet, ölümünden elli sekiz yıl sonra Bakanlar Kurulu kararıyla yeniden Türk vatandaşlığına kabul edildi!.. Eskilerin deyişiyle iade-i itibar edilmiş!..

Ölümünden 59 yıl sonra iade-i itibar’a büyük Türk şairinin gereksinimi var mı?

İade-i itibarı eden kim, edilen kim? Önce bunu bir düşünelim... Sonra oturup çala kalem yazalım...

Bu konuyu bir cümle ile en güzel biçimde Zülfü Livaneli açıklamıştı; “Kaybedilen bir şey geri verilebilir. Nazım bir şey kaybetmemişti ki geri alsın”

Nazım Hikmet’e ölmeden önce böyle bir davranışta bulunulsaydı; belki bir şey ifade ederdi. Bugün için hiçbir anlamı yok... Türkiye’de her taşın altında komünist arandığı günlerde, vatandaşlıktan çıkarıldığında da dünyanın ve Türkiye’nin aydın çevrelerinde zaten Türk vatandaşı olara kabul ediliyordu. Bugün Onunla ilgili bir spekülasyon yapmanın da anlamı yok...

Ecevit hükümeti, iade-i itibar konusunda bir girişimde bulunmuş ve yanılmıyorsam bir bakan imza atmadı diye de gerçekleşememişti.

Nazım Hikmet, Eski Türk Ceza Kanunun 141 ve 142. maddelerine göre 25 Temmuz 1951’de Demokrat Parti hükümetince Türk vatandaşlığından çıkarılmıştı. Tüm dünya ülkeleri edebiyat çevrelerinde saygı duyulan ünlü şairin değerini ne yazık ki, bizden çok batılılar takdir etmiştir. Nitekim 2002 yılını UNESCO Nazım Hikmet Yılı olarak ilan etmişti. Onun kadar takdir edilen, ne yazık ki, bazı çevrelerin değerini bilemediği Nazım Hikmet’in edebi kişiliği hakkında yazı yazmak beni çok aşar... Onunla ilgili pek çok yayın yapılmış, öz geçmişi, çileli yaşamı bir yana edebiyatçılar da edebi yönü üzerinde düşüncelerini sergilemiştir. 

Bununla beraber aklıma takılan bazı soruları sıralamak isterim.

Nazım Hikmeti Türk toplumu yeterince tanıyabildi mi? Yoksa bu konuda batı toplumu bizden daha mı öndeydi?

Sırası gelmişken Zeynep Oral’ın bu konuda ilginç bir anısına değinmek isterim; 

Gorno Altaysk özerk bölgesinde, Moğolistan, Sibirya ve Çin’in birbirine iyice yaklaştığı sınır bölgesinde 1968 yılında köylülerle konuşurken kendisinin Türk olduğunu söylemiş... Köylüler buna inanmayarak, “Madem Türksün, hele bir Türkçe konuş demişler. Birkaç kelime söylemiş, yine inanmamışlar beklemediği bir soru ile karşılaşmış;

-Nazım Hikmet’i bilir misin? Gerçekten Türk isen bize Nazım’dan bir şiir oku...

Nazım’dan dizeleri okuyunca da tamam Türksün demişler...

Bir örnek de bizden verelim: 

Nazım Hikmet’in en ünlü şiirlerinden biriside “Kuvayı Milliye Destanı”dır. Yanılmıyorsam 1960’lı yıllarda basılan bu kitabı, bir kitapçı vitrine koymuş. Yoldan geçen bir kişi de kitapçı vitrinine tükürmüş!..

Dünyanın öbür ucunda Altay Dağları eteklerinde ve İstanbul’da yaşanan iki ayrı olay...

Bir zamanlar TİP Milletvekili olan Çetin Altan, TBMM’de “Nazım bir vatan şairidir” dediği için Adalet partili milletvekillerinin saldırısına uğrayarak dövülmemiş miydi? Bugün Çetin Altan ilerlemiş yaşına rağmen dipdiri ayakta ve yazılarını sürdürüyor. Ya O’na saldıran Adalet Partili milletvekilleri? İsimlerini hatırlayan var mı?

Onu sevenler kadar sevmeyenler bu kanılara nasıl ve hangi etkilerle vardılar?

Tüm dünya edebiyatçıları Nazım Hikmet’e saygı gösterir ve dizelerini ezberlerken bazılarımızın ne gibi kültür, edebiyat eksikliği vardı da; O’nu anlayamadık?

Yıllarca hapislerde yatırdığımız Nazım Hikmet, acaba neden canım azat diye Rusya’ya kaçtı?

Nazım Hikmet sosyalist veya komünist diye suçlandı? Oysa Türkiye’de Cumhuriyetin ilk yıllarında, sonradan üyeleri İstiklal Mahkemesinde yargılan Türkiye Komünist Fırkası var mıydı? Bugün seçimlere Türkiye Komünist Partisi oy alamasa bile girmiyor mu?

Bugün dünyanın pek çok ülkesinde sosyalist ve komünist partileri yok mu? Bunlar zaman zaman iktidarlara gelmiyorlar mı?

O zaman Nazım Hikmet, edebiyat yönünden değil de düşüncesinden ötürü neden çileli bir yaşama mahkûm edildi?

On iki yıl Sultanahmet, Bursa ve Çankırı cezaevlerinde yattı... Hapisten çıktığında, daha önce çürüğe ayrıldığı halde 48 yaşında askere çağırıldı. Bazılarına göre öldürüleceği konusunda duyumlar aldı ve fırsatını bulup Boğazdan geçen bir yabancı gemisine binerek yurtdışına kaçmak zorunda kaldı... Ardından vatan haini ilan edildi!..

Gidiş o gidiş...

Aslında bu soruları ve yanıtlarını çok daha uzatmak da mümkün...

Nazım Hikmet’i tüm dünya tanıyor da, onu vatandaşlıktan çıkaran Demokrat Parti Başbakanı Adnan Menderes dışındaki bakanlardan kaçının ismini, kaç aydınımız sayabilir?

Nazım Hikmet’i vatandaşlıktan çıkaran Bakanlar Kurulu kararı içerik ve usul olarak hukuka ne kadar uygun? Başka bir deyişle yoksa hukuka aykırı mı?

O dönemin hükümeti ne karar verirse versin Nazım Hikmet’i tüm dünya bir Türk vatandaşı olarak tanıyor. Siz ne karar verirseniz verin O’nun Türk vatandaşlığı hiçbir zaman kesintiye uğramadı. 

Ne var ki, çok sevdiğini dizelerinde her zaman belirttiği Türkiye yerine 3 Haziran 1963’de Moskova’da öldü? İçerisinde Çaykowski, Kruşçev gibi ünlülerin bulunduğu bir mezarlığa gömüldü. Sağlığında dile getirdiği gibi başında da Anadolu’dan getirilmiş, üzerine siluetinin çizildiği bir çınar ağacı var...

Ölmeden önce bir dizesinde vasiyetini dile getirmişti;

“Anadolu’da bir köy mezarlığına gömün beni
Tepemde bir çınar ağacı olursa
Taş maş da istemez hani”

Son olarak derim ki, Nazım’ı rahat bırakalım...

Onun için vatansız şair (!) sözcüğünü hangi aklı evvel söyledi?

Tarihi edebiyatı bilmeyen zavallıların söylediklerini dikkate bile almayalım...

Nazım’ın şiirlerini okuyup göstermelik timsah gözyaşları dökmek başka, O’nu anlayabilmek ise bambaşka bir duygudur...

erdemyucel2002@hotmail.com